Çfarë janë mikropyjet dhe cili është roli i tyre në klimën e zonave urbane?

Midis rrugëve të ngarkuara, parqeve dhe qendrave tregtare, një transformim i gjelbër është duke u zhvilluar në heshtje, duke e rikthyer natyrën në shtrirjen urbane të qyteteve. Mikropyjet, zona të vogla me pemë pyjore të mbjella dendur, po mbillen kudo nga Londra në Los Anxhelos. Më shumë se 420 milionë hektarë pyje janë humbur për përdorime të tjera që nga viti 1990, sipas Raportit të OKB-së për gjendjen e pyjeve në botë për vitin 2020. Me më shumë se 85 për qind të popullsisë globale që jeton në zona urbane, mikropyjet në qytete ofrojnë një mundësi thelbësore për të luftuar shpyllëzimin.

Çka na udhëzon natyra?

Të jetosh në harmoni me natyrën nuk do të thotë vetëm të kujdesësh për të por njëkohësisht jeta në harmoni me natyrën dhe sipas rregullave të saj siguron edhe vazhdimësinë e jetës dhe shumë përfitime dhe avantazhe. Një nga aspektet më të rëndësishme të riartikulimit të zhvillimit njerëzor është të theksohet nevoja për drejtësi ndaj natyrës dhe qenieve të tjera të gjalla. Ne nuk mund të zhvillohemi nëse jeta jonë nuk rilidhet dhe në ekuilibër, bashkëpunim dhe harmoni me natyrën. Një ekuilibër i mirë midis njohurive vendase dhe shkencës dhe teknologjisë moderne mund të na çojë në një rrugë të gjatë drejt këtij vizioni të ri të zhvillimit të qëndrueshëm njerëzor. Andaj për këtë shumë zbulime të ndryshme të botës moderne janë të bazuara pikërisht në fenomenet natyrore apo edhe në lloje te caktuara bimore dhe shtazore. 

A dini çka është kronobiologjia?

E teksa natyra ripërtërin vetveten, edhe ne, pothuajse arrijmë të përjetojmë të njëjtin proces, brenda vetes. Natyra në zbukurim bën që gati-gati edhe e përditshmja jonë të na duket më e bukur. Ndihemi më të gjallë, më energjikë, më optimistë. Pengesat nisin të na duken më të lehta, më të kapërcyeshme, më të zgjidhshme. Dhe një lumë idesh, planesh, projektesh na vërtit sa andej-këtej. “Duam t’i bëjmë të gjitha! Duam t’i nisim tani!” Në këtë aspekt, i kemi shumë borxhe pranverës. Por, e gjitha, nuk është thjesht aq emotive sa duket. Ne jemi qenie të krijuara për të jetuar në harmoni me natyrën, në përshtatje të plotë me ciklet e saj. Mijëra vite më parë, “zgjoheshim me Diellin e flinim me Hënën”. Sigurisht, jemi pjesë e natyrës dhe kjo bën që rregullat e saj të vlejnë dhe për ne. Pavarësisht sesi apo sesa i kemi modifikuar mënyrat tona të jetesës, disa gjëra nuk mund të kalojnë pa u ndjerë. Për më tepër ato rregullohen nga mekanizma të përcaktuar, apo më mirë të themi, të paracaktuar.

Mikroplastika, kërcënimi i padukshëm i shëndetit

Shkencëtarët kanë përcaktuar se mikroplastika që hyn në trup përmes ajrit që thithim, ujit që pimë dhe ushqimit që hamë mund të shkaktojë kancer të zorrës së trashë dhe mushkërive, si dhe çrregullime riprodhuese. Në kuadër të hulumtimit të botuar në revistën "Environmental Science & Technology", shkencëtarët ekzaminuan 1815 studime të kryera mbi minjtë dhe njerëzit për të mësuar se si mikroplastika mund të dëmtojë sistemin tretës, frymëmarrjen dhe riprodhimin. Duke nënvizuar se njerëzit në mënyrë të pavetëdijshme janë të ekspozuar ndaj shumë mikroplastikës përmes ajrit, ujit dhe ushqimit për shkak të përdorimit të plastikës në një pjesë të madhe të jetës së përditshme, shkencëtarët gjetën prova se mikroplastika lidhet me kancerin e mushkërive dhe të zorrës së trashë, si dhe me disa probleme riprodhuese.

Kimikatet nga plastike shkaktare të qindra mijëra vdekje në mbarë botën

Qindra mijëra vdekje dhe miliona raste të sëmundjeve të zemrës në mbarë botën mund të lidhen me kimikatet në produktet e zakonshme plastike, duke sugjeruar se rregulloret më të rrepta për toksina të tilla mund të përfitojnë shëndetin publik.

Maureen Cropper në Universitetin e Maryland-it dhe kolegët e saj vlerësuan ndikimin në shëndetin publik të ekspozimit ndaj tre llojeve të kimikateve të përdorura kryesisht në plastikë: bisphenol A (BPA), di(2-etileksil) ftalat (DEHP) dhe eterë difenil të polibrominuar (PBDEs). BPA dhe DEHP gjenden në ambalazhet plastike të ushqimit dhe PBDE-të janë frenues të flakës që përdoren në disa mallra shtëpiake, të tilla si mobilje dhe elektronikë.

Zhurma e trafikut dhe ndikimi negativ në shëndetin publik

Qytetet janë qendra të zhurmshme, plot gjallëri inovacioni dhe aktiviteti. E gjithë shoqëria jonë moderne sillet rreth qyteteve dhe megjithatë qytetet tona janë larg të qenit perfekte. Ndër shumë gjëra që janë të bezdisshme për jetën urbane është zhurma. Në qytetet e mëdha, ka gjithmonë një zhurmë, ndonjë bori makine ose dikush që bërtet.

Zhurma urbane është më shumë se thjesht një bezdi, është treguar në mënyrë të përsëritur se ndikon në shëndetin mendor dhe fizik. Hulumtimet e mëparshme kanë lidhur ekspozimin ndaj zhurmës së trafikut me rritjen e rrezikut të ankthit, depresionit, sëmundjeve kardiovaskulare dhe madje edhe neuroinflamacionit. Në të kundërt, mjediset natyrore ofrojnë përfitime restauruese, duke reduktuar nivelet e hormoneve të stresit dhe duke përmirësuar funksionet njohëse.

Pemët luajnë rol të rëndësishëm në klimën e zonave urbane

Pemët ofrojnë përfitime të pamohueshme ftohëse gjatë ditës duke siguruar hije dhe duke reduktuar nxehtësinë përmes avullimit. Megjithatë, hulumtimi i ri zbulon se gjatë natës, mbulesat e pemëve mund të bllokojnë nxehtësinë dhe potencialisht të rrisin temperaturat. Studimi, i udhëhequr nga shkencëtarët nga Universiteti i Kembrixhit, thekson rëndësinë e planifikimit strategjik kur integrohen pemët në peizazhet urbane për të luftuar në mënyrë efektive stresin e nxehtësisë. "Pemët kanë një rol vendimtar për të luajtur në ftohjen e qyteteve, por ne duhet t'i mbjellim ato në mënyrë shumë më strategjike për të maksimizuar përfitimet që ato mund të ofrojnë", tha dr. Ronita Bardhan, një profesoreshë e asociuar në Universitetin e Kembrixhit.

Si ti largoni mizat nga ambientet e shtëpisë suaj?

Lëkura e limonit është jashtëzakonisht e dobishme në shtëpi, jo vetëm si pastrues, por edhe si një mënyrë natyrale për të larguar mizat. Mund të përdoret për të larë enët, lavamanët dhe madje edhe tavolinat e kuzhinës. Mizat janë të bezdisshme dhe mund të jenë të bezdisshme për një sërë arsyesh. Ata lënë jashtëqitje në dritare dhe sipërfaqe të tjera në shtëpi, ulen në ushqim dhe vazhdimisht gumëzhin rreth nesh.

Gjermani, paralajmëron ndalimin e qarkullimit të automjeteve gjatë të dielave për shkak të ligjeve klimatike

Ministri Federal i Transportit i Gjermanisë, Volker Wissing (FDP) po paralajmëron një ndalim të të gjithë trafikut të automjeteve gjatë fundjavave në të gjithë vendin nga vera e tutje, nëse Akti për Mbrojtjen e Klimës nuk hyn në fuqi më së voni deri në mes të korrikut. Në një letër drejtuar drejtuesve të grupeve përfaqësuese të qeverisë gjermane, ai bëri thirrje për miratimin urgjent të këtij ligji në Bundestag. Ligji i planifikuar parashikon që në të ardhmen përputhshmëria me objektivat klimatike do të kontrollohet sipas sektorëve në vend të çdo zone veç e veç. Ligji është në procedurë nga leximi i parë më 22 shtator 2023. "Fakti që ai ende nuk është në fuqi çon në pasiguri të konsiderueshme ligjore dhe faktike, e cila nuk i shërben as klimës dhe as reputacionit të qeverisë federale", tha Wissing.

Disa këshilla si ta kaloni më lehtë sezonin e alergjive pranverore

Me ardhjen e pranverës, shumë njerëz zhvillojnë një alergji ndaj polenit, e cila mund të jetë shumë e pakëndshme dhe mund të ndërhyjë në jetën e përditshme. Simptomat më të zakonshme janë acarimi i syve, hundës dhe fytit. Rrjedhja e vazhdueshme e hundës, teshtitja, kollitja ose kruarja rreth syve madje mund të prishin gjumin dhe t'ju lënë plotësisht të rraskapitur. Dr. Helen Wall dha këshillat e saj të ekspertëve për t'i mbijetuar një sulmi alergjik.

1. Hapni dritaret - Pas një dimri të gjatë e të lagësht, është joshëse të hapësh dritaret dhe të lësh pak ajër të pastër në shenjën e parë të pranverës, por dr. Wall thotë se kjo nuk është tamam një ide e mirë. "Është e arsyeshme t'i mbani dritaret të mbyllura për këdo që ka alergji ndaj polenit. Mos harroni edhe makinën tuaj. Kur vozitni, mbani xhamat e automjetit të mbyllura dhe vendosni furnizimin me ajër të 'riqarkullojë', për të përdorur vetëm ajrin e brendshëm dhe për të parandaluar sporet e polenit të hyjnë”, tha ajo.

Kontrabandohen në Evropë gazrat që dëmtojnë shtresën e ozonit dhe shkaktojnë ngrohjen globale

Sasi të mëdha të gazrave ftohëse për ngrohjen e klimës nga Kina dhe Turqia po kontrabandohen ilegalisht në Evropë, duke minuar një pakt global për t'i hequr ato, tha në një raport Agjencia e Kërkimeve Mjedisore me qendër në Londër (EIA). Gazrat janë hidrofluorokarbure (HFC), një sërë kimikatesh të përdorura kryesisht për ftohje industriale dhe të shitjes me pakicë, të cilat nuk e shterojnë shtresën e ozonit si ftohësit e tjerë të ndaluar, por si gazra serë mund të jenë disa mijëra herë më të fuqishëm se dioksidi i karbonit. “Pavarësisht angazhimeve për të reduktuar përdorimin e HFC-ve, agjencitë e zbatimit të ligjit në të gjithë Bashkimin Evropian po përpiqen të gjurmojnë dërgesat e paligjshme që hyjnë përmes Turqisë, Rusisë ose Ukrainës dhe kontrabandistët po përdorin taktika gjithnjë e më të sofistikuara për të shmangur zbulimin”, tha EIA pas një dy vjetësh. hetim i fshehtë.

A ndërlidhet sëmundja e Alzheimerit me ndojten e ajrit?

Grimcat e gjetura në ndotjen e ajrit janë të lidhura me sëmundjen e Alzheimerit, sipas rezultateve të një studimi të ri nga Universiteti i Teknologjisë në Sydney (UTS) dhe të tjerë në Australi dhe në Singapor. Alzheimer është një sëmundje neurodegjenerative që dëmton kujtesën, si dhe funksionet njohëse dhe përfundimisht trupore. Vlerësohet të jetë shkaku i 60-70% të rasteve të demencës. Me shumë pak raste të Alzheimerit që mendohet se janë të trashëguara, më pak se 1%, sipas bashkëautorit udhëheqës, profesoreshë e asociuar Cindy Gunawan, shkenca po e kthen vëmendjen te "mjedisi dhe zgjedhjet e stilit të jetesës që duket se kanë një ndikim të madh në sëmundje“.

Mështekna, druri me vlera të jashtëzakonshme për shëndetin

Mështekna (lat. betula pendula) konsiderohet si një nga llojet më të lashta të pemëve në botë. Kjo pemë rritet shpejt dhe në vende ku asnjë bimë ose pemë tjetër nuk reziston dot. Mështekna në fakt është përdorur edhe për të pastruar tokën e ndotur dhe për ta gjallëruar atë. Aftësitë pastruese të mështeknës janë tregues të natyrës mirëbërëse të saj. Çaji i bërë prej gjetheve të mështeknës ka aftësinë të pastrojë dhe t’i japë organizmit shëndet të mirë. Ky çaj është fantastik për shëndetin e lëkurës, kundër inflamacionit dhe për shëndetin e sistemit imunitar.

Cilat janë vendet me cilësinë më të mirë dhe më të keqe të ajrit në botë?

Shkencëtarët thonë se ndotja e ajrit është një 'katastrofë globale shëndetësore'. Vetëm shtatë vende në botë arritën nivele të sigurta të ndotjes së ajrit në vitin 2023, zbulon një raport i ri nga kompania zvicerane e teknologjisë së cilësisë së ajrit IQAir. Raporti Botëror i Cilësisë së Ajrit, i publikuar këtë javë, bazohet në të dhëna nga më shumë se 30,000 stacione monitorimi në 134 vende, territore dhe rajone. Nga këto, 124 u zbuluan se shkelin nivelet e sigurta të PM2.5 (grimcat e imta), sipas udhëzimeve të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH). Këto grimca mikroskopike, me diametër më të vogël se 2,5 mikron, mund të thithen thellë në mushkëri dhe madje të arrijnë në qarkullimin e gjakut. Ato janë lidhur me sëmundjet e zemrës dhe mushkërive, presionin e lartë të gjakut, rritjen e rrezikut të astmës, depresionin, ankthin dhe vdekjen e parakohshme.

Zelanda e Re do të ndalojë cigaret elektronike njëpërdorimëshe

Qeveria e Zelandës së Re njoftoi se cigaret elektronike njëpërdorimëshe, "përdorimi i të cilave nga të rinjtë është rritur në nivele alarmante", do të ndalohet, transmeton Anadolu. Zëvendësministrja e Shëndetësisë së Zelandës së Re, Casey Castello tha se rritja e përdorimit të cigareve elektronike nga të rinjtë në vend është në nivele shqetësuese për familjet, mësuesit dhe profesionistët e shëndetësisë. Ajo tha se duan t'i mbajnë të miturit larg përdorimit të cigareve elektronike dhe se për këtë do të bëhet një rregullore e re.

A ndikon mikroplastika në rritjen e rrezikut për atakun në zemër dhe goditjen në tru?

Shkencëtarët italianë nga spitali IRCCS MultiMedica zbuluan në një studim të ri një lidhje shqetësuese midis pranisë së mikroplastikës në pllakat arteriale dhe rritjes së rrezikut të sëmundjeve të zemrës. Francesco Prattichizzo dhe ekipi i tij analizuan pllakën në arteriet e 257 të rriturve që iu nënshtruan operacionit midis gushtit 2019 dhe gushtit 2020. Analiza kimike zbuloi plastikë në pllakat e 150 pjesëmarrësve dhe ekzaminimi mikroskopik konfirmoi praninë e grimcave mikroplastike të dhëmbëzuara.

Ndryshimet klimatike, Spanja do të ndalojë punën në natyrë në kushte ekstreme të nxehtësisë

Spanja është vendosur të ndalojë punën në natyrë gjatë periudhave të nxehtësisë ekstreme, njoftoi të mërkurën ministrja spanjolle e Punës Yolanda Diaz. “Ndryshimi i klimës... ka hyrë në jetën e njerëzve të rregullt. Është e vërtetë”, tha ajo, duke shpjeguar planin e qeverisë për të modifikuar legjislacionin ekzistues të punës. Diaz sqaroi se ndalimi do të zbatohej kur agjencia meteorologjike e Spanjës, AEMET, të lëshojë paralajmërime të kuqe ose portokalli të nxehtësisë, një skenar që tashmë është shpalosur në disa raste jashtëzakonisht të nxehta këtë vit. "Në të kaluarën, ne kemi parë incidente shumë të rënda... ku punëtorët i janë nënshtruar goditjes nga nxehtësia", shtoi ajo. Verën e kaluar gjatë një valë të nxehti në Madrid, për shembull, një 60-vjeçar vdiq teksa pastronte rrugët e qytetit. Ditë më vonë, një tjetër 56-vjeçar vdiq teksa dërgonte fletushka nëpër shtëpi.

Hithra (Urtica dioica L.), bima me përdorim të gjerë në shumë sektorë

Eshtë bimë e egër, që lulëzon në klimat më të buta të botës; hithra thumbuese është veçanërisht e dhënë pas tokës së lagur, të pasur me lëndë ushqyese. Është e pranishme në gardhet mbrojtës, kufijtë e fushave, zonat me bar dhe tokat e shkreta, ku hedh farat e saj të pjalmuara nga era shumë larg. Fibrat nga rrobat e bëra nga hithrat janë gjetur në vendet e epokës së bronzit. Edhe në shekullin e njëzetë, uniformat e ushtarëve të ushtrisë gjermane në Luftën e Parë Botërore ishin bërë nga fijet e tjerrura të hithrave.  Në Luftën e Dytë Botërore, Britania përdori një bojë jeshile të errët të marrë nga hithrat për maskim, në të njëjtën kohë duke nxjerrë klorofil për përdorim në ilaçe. Klorofili akoma nxirret për t'u përdorur si agjent ngjyrosës mjekësor dhe i kuzhinës.

Cilat janë moshat e njeriut?

Njeriu ka disa mosha, sikurse janë mosha kalendarike apo biologjike, mosha psikologjike, mosha funksionale dhe mosha sociale.

 Çfarë është mosha kalendarike ose kronologjike?

Është ajo moshë që nënkupton datën, muajin dhe vitin, pra datëlindjen. Ajo dëshmohet me kartë identiteti, pasaportë apo certifikatë lindjeje. Jo të gjithë njerëzit e dinë moshën e tyre kalendarike. Ka vende ku lindja nuk regjistrohet menjëherë. Diku edhe për shkak të luftës. Ajo moshë tregon kohëzgjatjen që ka kaluar njeriu që nga lindja dhe shërben si tregues i thjeshtë kohor për organizimin e proceseve shoqërore, që janë përcaktuar nga ligji, si për shembull hyrjen në shkollë, moshën madhore, bashkëshortësinë, moshën e pensionit etj. Nga pikëpamja gerontologjike, mosha kalendarike nuk është shumë domethënëse, sepse ka dallime të mëdha në mes njerëzve të së njëjtës moshë.

Studimi i Agjencisë Evropiane për Mjedisin: Ndotja e ajrit po dëmton fëmijët.

Ndotja e lartë e ajrit si për shembull me grimcat e ngurta çon sipas një studimi të Agjencisë së BE për Mjedisin (EEA) në një vdekje të parakohshme të më shumë se 1200 fëmijëve dhe të rinjve në BE dhe vende si Zvicra, Norvegjia, Islanda, Lichtenshtajni e Turqia. Përveç kësaj ajo rrit rrezikun për sëmundje të tjera të mëvonshme në jetë, sipas raportit të EEA. Autorët e studimit kërkojnë të bëhet me shumë për mbrojtjen e fëmijëve nga pasojat negative të ndotjes së ajrit, deklaroi autoriteti i EEA, që e ka selinë në Kopenhagë. Megjithë përmirësimet në vitet e kaluara ende ndotja me lëndë të ndryshme në shumë vende mbetet mbi vlerat e lejuara të përcaktuara nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, sidomos në Evropën Lindore-Qendrore dhe Itali.