Ndryshimi i klimës dhe e ardhmja e kafes!

Ngrohja e klimës dhe moti ekstrem janë përgjegjës për uljen e prodhimit të kafesë, e cila, nga ana tjetër, ndikon gjithashtu në cilësinë e kokrrave të kafesë. Ekspertët e burimeve thonë se ndryshimi i klimës ishte pjesërisht përgjegjës për rritjen globale të çmimeve të kafesë në vitin 2024, gjë që ka ndikuar negativisht në fermat e vogla të kafesë. Deri në vitin 2050, mund të ketë tokë më pak të përshtatshme për kultivimin e kafesë. Megjithatë, kooperativat bujqësore në vendet kryesore prodhuese të kafesë po luftojnë, të mbështetura nga konsumatorët e ndërgjegjshëm.

Kriza klimatike: 5 gjërat që kërkojnë vëmendje në 2025!

Qyteti Amazonian i Belem, Brazil, do të jetë fokusi global i përpjekjeve për të trajtuar krizën klimatike në nëntor 2025, kur ai pret një nga konferencat më të rëndësishme të OKB-së për klimën në vitet e fundit. Megjithatë, gjatë gjithë viteve do të ketë shumë mundësi për të bërë përparim të rëndësishëm në disa çështje të lidhura me klimën, nga nivelet marramendëse të ndotjes plastike te financimi i kalimit drejt një ekonomie globale më të pastër.

Ngrohja globale po rrezikon fluturat, ato po zhvendosen drejt veriut!

Studiuesit në Greqi janë të shqetësuar edhe për zhdukjen e fluturave. Sipas tyre ato po rrezikohen për shkak të ngrohjes globale. Ndryshimet klimatike dhe ndikimi njerëzor ka bërë që shumë prej fluturave të ndryshme që gjendeshin në Shqipëri por edhe në Greqi të pakësohen, madje ekspertët paralajmërojnë edhe zhdukjen e tyre. Shkencëtarët thonë se “e verdha e ndezur, e zeza, e kuqe dhe blu, fluturat Aleksanor dikur fluturonin me bollëk në shpatet e lulëzuara të Shqipërisë jugperëndimore, tani, si shumë specie të ngjashme po pakësohen . Ndërsa në kopshtin zoologjik afër Athinës, fluturat e bukura shumëngjyrësha janë në rrezik për shkak të ndikimit të aktivitetit njerëzor, si dhe ndryshimeve klimatike.

Disa statistika dhe fakte për ndotjen e ajrit në nivel global

E lidhur me një mori efektesh negative shëndetësore dhe përgjegjëse për miliona vdekje të parakohshme çdo vit, ndotja e ajrit është një kërcënim i madh për njerëzit. Tani një vrasës më i madh se pirja e duhanit, ndotja e ajrit, kombinimi i grimcave të jashtme dhe të brendshme dhe ozonit është faktori i dytë më i madh i rrezikut të vdekjeve në mbarë botën dhe shkaku i 2000 fëmijëve nën moshën pesë vjeç që vdesin çdo ditë. Dhe me shumicën e njerëzve në tokë të ekspozuar ndaj cilësisë së ajrit jo të shëndetshëm, shumë më tepër jetë ka të ngjarë të shkurtohen nëse nuk ndërmerren veprime urgjente.

Alarmojnë ekspertët: Deti Mesdhe po ngrohet më shpejtë se ujërat tjera të botës!

Thatësirat, reshjet e dendura, rritja e nivelit të detit dhe ndotja do të ndikojnë gjithnjë e më shumë në pellgun e Mesdheut, i cili po ngrohet 20% më shpejt se pjesa tjetër e botës. Kjo u theksua në COP29 në Azerbajxhan nga ekspertët Piero Lionello, nga Universiteti i Salentos, dhe këshilltari për klimën dhe zhvillimin rural, Abdel Monem, duke paraqitur dy raporte, për të cilat ata koordinuan kontributet e 55 shkencëtarëve nga 17 vende, pas një ftese nga Unioni për Mesdheun, pra Konferenca e Bashkimit Evropian me 16 vende të pellgut të Mesdheut.

Cilat janë aktivitetet njerëzore që kanë ndikimin më të madhë në mjedis?

Mjedisi është themeli bazë për vazhdimin e jetës në planetin Tokë, pasi na siguron ajër të pastër, ujë të freskët, tokë pjellore dhe një klimë të qëndrueshme. por përkundrazi është baza e ekzistencës dhe mirëqenies sonë, dhe gjatë historisë, ai ka luajtur një rol të madh në formësimin e mjedisit përmes aktiviteteve të tij të përditshme dhe punës industriale dhe bujqësore, me zhvillimin industrial dhe teknologjik Marrëdhënia midis njeriut dhe mjedisit është bërë më komplekse, pasi janë shtuar ndikimet negative që vijnë nga aktivitetet njerëzore. Ne jetojmë sot në një epokë të paprecedentë mjedisore, si ndryshimi i klimës, humbja e biodiversitetit dhe ndotja e llojeve të ndryshme Shkaqet kryesore të këtyre problemeve, kuptimi ynë Ndikimi i aktiviteteve tona në mjedis është hapi i parë drejt adoptimit të zgjidhjeve të qëndrueshme që reduktojnë këto ndikime negative dhe ruajnë burimet mjedisore. 

A e dini sa është kosto vjetore globale e thatësirave?

Thatësirat i kushtojnë botës afro 300 miliardë euro në vit, njofton OKB-ja, në një raport që bën thirrje për investime urgjente në zgjidhje të bazuara në natyrë, si ripyllëzimi. Thatësirat, të nxitura nga ndryshimet klimatike dhe një menaxhim i paqëndrueshëm i burimeve ujore dhe tokësore, pritet të prekin 75% të popullsisë së botës deri në vitin 2050, sipas një raporti të OKB-së të publikuar me titull "Ekonomia e thatësirës: Investimi në zgjidhje të bazuara në natyrë për rezistencën ndaj thatësirës”. Raporti tregon se si këto zgjidhje të bazuara në natyrë, të tilla si 'ripyllëzimi' ose 'menaxhimi i zonave të zonës', mund të reduktojnë njëkohësisht humbjet dhe të rrisin të ardhurat e fermave duke ofruar përfitime klimatike dhe mjedisore.

Konsumi i thëngjillit vazhdon të shënoj rritje edhe në Kosovë edhe në nivel global

Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK) ka publikuar raportin e “Statistikave të Energjisë” për muajin tetor 2024, duke përfshirë të dhëna mbi prodhimin dhe konsumin e thëngjillit, energjisë elektrike, si dhe mbi importin dhe eksportin e energjisë dhe burimeve të tjera. Sipas ASK-së, energjia elektrike në dispozicion gjatë muajit tetor 2024 ishte më e lartë krahasuar me të njëjtin muaj të vitit 2023. Energjia elektrike bruto në dispozicion ishte 544.16 GWh, ndërsa konsumi i energjisë elektrike arriti në 391.74 GWh, duke shënuar një rritje prej 10.09% krahasuar me tetorin e vitit paraprak. Pjesëmarrja e energjisë alternative në kuadër të konsumit të përgjithshëm ishte 8.29%.

Ngrohja globale: 2023 dhe 2024 vitet më të nxehtat në histori!

 Vitet e fundit, temperaturat globale janë rritur në nivele të paprecedentë, duke i hutuar shkencëtarët e klimës teksa përpiqen të shpjegojnë shkaqet e kësaj vape të jashtëzakonshme. Rekordet janë thyer radhazi gjatë dy viteve të fundit, duke i lënë ekspertët të kërkojnë përgjigje se pse po ndodh kjo. Vala e të nxehtit është aq ekstreme sa i bëri 2023 dhe 2024 vitet më të nxehta në histori. “Ngrohja në 2023 ishte shumë më e madhe se çdo vit tjetër dhe do të jetë edhe në 2024. Do të doja të dija pse, por jo”, tha Gavin Schmidt, drejtor i Institutit Goddard për Studimet Hapësinore të NASA-s, duke theksuar misterin pas valës së të nxehtit. Organizata Botërore Meteorologjike (WMO) konfirmon se temperaturat midis qershorit 2023 dhe shtatorit 2024 ishin të paprecedentë. “Nxehtësia rekord globale gjatë dy viteve të fundit e ka dërguar planetin thellë në një territor të paeksploruar”, tha Richard Allan, një klimatolog nga Universiteti Britanik i Reading.

Mikroplastika, kërcënimi i padukshëm i shëndetit

Shkencëtarët kanë përcaktuar se mikroplastika që hyn në trup përmes ajrit që thithim, ujit që pimë dhe ushqimit që hamë mund të shkaktojë kancer të zorrës së trashë dhe mushkërive, si dhe çrregullime riprodhuese. Në kuadër të hulumtimit të botuar në revistën "Environmental Science & Technology", shkencëtarët ekzaminuan 1815 studime të kryera mbi minjtë dhe njerëzit për të mësuar se si mikroplastika mund të dëmtojë sistemin tretës, frymëmarrjen dhe riprodhimin. Duke nënvizuar se njerëzit në mënyrë të pavetëdijshme janë të ekspozuar ndaj shumë mikroplastikës përmes ajrit, ujit dhe ushqimit për shkak të përdorimit të plastikës në një pjesë të madhe të jetës së përditshme, shkencëtarët gjetën prova se mikroplastika lidhet me kancerin e mushkërive dhe të zorrës së trashë, si dhe me disa probleme riprodhuese.

Kimikatet nga plastike shkaktare të qindra mijëra vdekje në mbarë botën

Qindra mijëra vdekje dhe miliona raste të sëmundjeve të zemrës në mbarë botën mund të lidhen me kimikatet në produktet e zakonshme plastike, duke sugjeruar se rregulloret më të rrepta për toksina të tilla mund të përfitojnë shëndetin publik.

Maureen Cropper në Universitetin e Maryland-it dhe kolegët e saj vlerësuan ndikimin në shëndetin publik të ekspozimit ndaj tre llojeve të kimikateve të përdorura kryesisht në plastikë: bisphenol A (BPA), di(2-etileksil) ftalat (DEHP) dhe eterë difenil të polibrominuar (PBDEs). BPA dhe DEHP gjenden në ambalazhet plastike të ushqimit dhe PBDE-të janë frenues të flakës që përdoren në disa mallra shtëpiake, të tilla si mobilje dhe elektronikë.

Zhurma e trafikut dhe ndikimi negativ në shëndetin publik

Qytetet janë qendra të zhurmshme, plot gjallëri inovacioni dhe aktiviteti. E gjithë shoqëria jonë moderne sillet rreth qyteteve dhe megjithatë qytetet tona janë larg të qenit perfekte. Ndër shumë gjëra që janë të bezdisshme për jetën urbane është zhurma. Në qytetet e mëdha, ka gjithmonë një zhurmë, ndonjë bori makine ose dikush që bërtet.

Zhurma urbane është më shumë se thjesht një bezdi, është treguar në mënyrë të përsëritur se ndikon në shëndetin mendor dhe fizik. Hulumtimet e mëparshme kanë lidhur ekspozimin ndaj zhurmës së trafikut me rritjen e rrezikut të ankthit, depresionit, sëmundjeve kardiovaskulare dhe madje edhe neuroinflamacionit. Në të kundërt, mjediset natyrore ofrojnë përfitime restauruese, duke reduktuar nivelet e hormoneve të stresit dhe duke përmirësuar funksionet njohëse.

Rritja e emetimeve globale të turizmit, 20 vende bartin përgjegjësinë kryesore

Rritja e emetimeve globale të turizmit nxitet pothuajse tërësisht nga 20 vende dhe përpjekjet për të frenuar trendin nuk po funksionojnë. Ky është gjetja kryesore e hulumtimit tonë të ri, botuar sot në Nature Communications. Ai përfaqëson analizën më rigoroze dhe gjithëpërfshirëse të emetimeve të turizmit të kryer ende. Studimi mbledh së bashku grupe të shumta të dhënash, duke përfshirë ato të publikuara drejtpërdrejt nga 175 qeveri gjatë 11 viteve (2009-2020). Ai përdor kornizën e "matjes së turizmit të qëndrueshëm" të miratuar nga Kombet e Bashkuara dhe bazohet në të dhënat e shpenzimeve turistike dhe të intensitetit të emetimeve nga llogaritë kombëtare. Gjetjet zbulojnë sfida serioze përpara, duke pasur parasysh kontekstin më të gjerë. Programi i OKB-së për Mjedisin raporton se nevojitet një reduktim prej 42% në emetimet aktuale globale në përgjithësi deri në vitin 2030 (dhe 57% deri në 2035). Nëse jo, qëllimi i Marrëveshjes së Parisit për të kufizuar ngrohjen në 1.5 gradë do të humbet.

Ndryshimet klimatike do t'i bëjnë ditët e Tokës më të gjata

Efektet e ndryshimit të klimës janë të përhapura, nga humbja e biodiversitetit deri te ngjarjet ekstreme të motit, rritja e nivelit të detit, zjarret dhe migrimi masiv njerëzor. Me çdo vit që kalon, ne mësojmë më shumë për ndikimin tonë në mjedis, disa prej të cilave janë më befasuese se të tjerët. Bashkimi në listë është një nga gjetjet më sizmike deri më sot, shkencëtarët kanë zbuluar kohët e fundit se emetimet tona të gazeve serrë po ndryshojnë mënyrën se si rrotullohet Toka. Pasoja? Ditët e Tokës po bëhen më të gjata, gjë që mund të ndikojë në mënyrë dramatike se si ne e mbajmë kohën në vitet e ardhshme. "Është magjepsëse që ne, si njerëz, me ndryshimin rekord të klimës që kemi shkaktuar gjatë 100 viteve të fundit, mund të ndikojmë në të gjithë Tokën ashtu", thotë prof. Benedikt Soja, një shkencëtar në ETH Zürich i cili ndihmoi në zbulimin shqetësues.

Gazetari legjendar i BBC Sir David Attenborough: Ju zbulova botën. Tani shpëtojeni atë!

Prej pothuaj 70 vitesh, David Attenborough është autori, fytyra dhe zëri rrëfyes i disa prej serive më spektakolare mbi natyrën, që janë shfaqur në televizion. Për të qenë më të saktë, zhanri i dokumentarit mbi natyrën ashtu si e njohim sot, ka lindur me të. Në vitin 1953, pas diplommit në shkenca natyrore dhe dy vite shërbim në Royal Navy, ia doli të bindë BBC dhe Kopshtin Zoologjik të Londrës, që të financonin një sipërmarrje të paprecedentë: të filmonin një djalosh natyralisht që bridhte botën, në kërkim të specieve të rralla. Programi pati një sukses të madh. Që atëherë, Attenborough nuk ka pushuar së dokumentuari jetën tokësore, për BBC-në. Sot, në moshën 96 vjeç pasi ka filmuar çdo qoshe të globit (“përveç shkretëtirës së Gobit: asnjë producent nuk do të më dërgonte atje, por do të më pëlqente shumë”), rikthehet me një dokumentar që ka frymëzimin e një testamenti shpirtëror: A life on our Planet, një jetë në planetin tonë (nga 4 tetori në Netflix), është dëshmia e tij e rënies së biodiversitetit.

A e dini se sa karbon emetoni gjatë shfrytëzimit të internetit?

Edhe pse vështirë se mendojmë për këtë, çdo përdorim i internetit nga ana jonë prodhon CO2. Dhe ne nuk po mendojmë për frymëmarrjen tonë. Jo, në mënyrë që interneti të funksionojë, ai ka nevojë për një rrjet kabllosh, serverësh, qendrash të dhënash, kompjuterë dhe pajisje të tjera që të gjithë përdorin energjinë elektrike. Është pikërisht ky konsum i energjisë elektrike që prodhon CO2. Sipas disa të dhënave, interneti është ndotësi i katërt më i madh në botë. Nëse interneti do të ishte një vend, ai do të emetonte po aq CO2 sa disa nga ekonomitë më të mëdha të botës, si Gjermania apo Britania e Madhe.

OKB alarmon: Kemi edhe dy vjet për të shpëtuar planetin

Qeveritë, bizneset dhe bankat e zhvillimit kanë ende dy vjet për të bërë diçka për të shmangur ndryshimet më të këqija klimatike, tha shefi i klimës i Kombeve të Bashkuara. Shkencëtarët pohojnë se është e nevojshme të përgjysmohen emetimet e gazeve të dëmshme serrë deri në vitin 2030 në mënyrë që të parandalohet rritja e temperaturës me më shumë se 1.5 gradë në krahasim me periudhën para-industriale. Dështimi do të shkaktonte mot ekstrem dhe nxehtësi. Pavarësisht kësaj, emetimet e dioksidit të karbonit u rritën në nivele rekord vitin e kaluar dhe premtimet aktuale të vendeve për të luftuar ndryshimet klimatike, nëse përmbushen, do të reduktonin vetëm paksa emetimet globale deri në vitin 2030.

Ndryshimet e klimatike po varfërojnë botën

Një studim i Institutit të Potsdamit për Kërkimin e Ndikimit të Klimës (PIK) i publikuar në revistën shkencore "Nature" thotë se ndryshimi i klimës mund të shkaktojë deri në vitin 2050 një rënie prej rreth 20% të prodhimit të përgjithshëm bruto (PPB). Shkencëtarët thanë se kjo shifër do të përkeqësohet nëse vendet nuk arrijnë të përmbushin objektivat për uljen e emetimeve. Studiuesit e IPK-së thanë se llogaritjet e tyre bazoheshin në perspektivën e vendeve si Gjermania për të arritur qëllimet e tyre për uljen e emetimeve. Aktualisht shumica e vendeve duket se nuk ka gjasa t'i arrijnë këto objektiva, që do të thotë se ndikimi financiar mund të jetë akoma më i madh se dëmi drastik i parashikuar. Sipas llogaritjeve të studimit barra ekonomike e ndryshimeve klimatike mund të arrijë në 35.6 trilionë euro në vit, një shumë gjashtë herë më e lartë se kostoja e vlerësuar për kufizimin e temperaturave globale në 2 gradë Celsius mbi nivelet para-industriale.

Studim: Ndikimi i plastikës në ngrohjen globale dy herë më i lartë se i industrisë ajrore

Një studim i fundit nga Laboratori Kombëtar i SHBA-së Lawrence Berkeley zbulon se industria e plastikës lëshon një sasi alarmante gazesh serë. Ndërkohë që linjat ajrore lëshojnë një miliard ton dioksid karboni në vit, industria e plastikës emeton 2.5 miliard ton. Ndryshe nga besimi popullor, plastika kontribuon në ndryshimin e klimës shumë kohë përpara se të bëhet mbeturinë, pasi ato mbështeten në naftë dhe nënprodukte të naftës për prodhim. Në fakt, prodhimi global i plastikës gjeneron emetime të barazvlefshme me funksionimin e 600 termocentraleve me qymyr.

Thyhet rekordi, marsi muaji i 10-të radhazi më i nxehti në histori

Ndryshimet klimatike mund të lëvizin në një territor të paeksploruar nëse temperaturat nuk bien deri në fund të vitit, tha një shkencëtar, sipas BBC. Të dhënat treguan se marsi është muaji i 10-të radhazi më i nxehti në histori, duke nxitur shqetësime se bota mund të jetë duke u kthyer në një fazë të re të ndryshimit edhe më të shpejtë të klimës. Një sistem moti i quajtur “El Niño” qëndron pas disa prej nxehtësive të fundit. Temperaturat duhet të ulen përkohësisht pasi “El Niño” pritet të përkeqësohet në muajt e ardhshëm.