Në errësirë, Kosova humb rrugën drejt energjisë së ripërtëritshme

Gjashtëqind mijë tonë. Kaq qymyr nxjerr përafërsisht Korporata Energjetike e Kosovës (KEK) në muaj. Por, kjo sasi e nxjerrë e e përpunuar dhe transformuar në energji elektrike, nuk ka mjaftuar në dimrat e fundit për t’i mbuluar nevojat e konsumatorëve në Kosovë. Kjo, pasi që pothuajse gjithë barrën për furnizim me energji elektrike e mbajnë mbi supe dy termocentralet e vjetruara, Kosova A dhe Kosova B.

Një inxhinier i KEK-ut tregoi për Radion Evropa e Lirë se, pavarësisht se a nxirret më shumë qymyr nga miliarda tonët në dispozizion, dy termocentralet nuk kanë kapacitet të prodhojnë më shumë rrymë. Rreth dy dekada më parë, Kosova planifikonte të ndërtonte një termocentral të ri, Kosovën e Re, për ta shtuar prodhimin. Por, pas tërheqjes së Bankës Botërore nga projekti në vitin 2018 dhe dështimit të marrëveshjes me Countour Global në vitin 2020, ky projekt nuk u realizua.

Çfarë janë mikropyjet dhe cili është roli i tyre në klimën e zonave urbane?

Midis rrugëve të ngarkuara, parqeve dhe qendrave tregtare, një transformim i gjelbër është duke u zhvilluar në heshtje, duke e rikthyer natyrën në shtrirjen urbane të qyteteve. Mikropyjet, zona të vogla me pemë pyjore të mbjella dendur, po mbillen kudo nga Londra në Los Anxhelos. Më shumë se 420 milionë hektarë pyje janë humbur për përdorime të tjera që nga viti 1990, sipas Raportit të OKB-së për gjendjen e pyjeve në botë për vitin 2020. Me më shumë se 85 për qind të popullsisë globale që jeton në zona urbane, mikropyjet në qytete ofrojnë një mundësi thelbësore për të luftuar shpyllëzimin.

Disa statistika dhe fakte për ndotjen e ajrit në nivel global

E lidhur me një mori efektesh negative shëndetësore dhe përgjegjëse për miliona vdekje të parakohshme çdo vit, ndotja e ajrit është një kërcënim i madh për njerëzit. Tani një vrasës më i madh se pirja e duhanit, ndotja e ajrit, kombinimi i grimcave të jashtme dhe të brendshme dhe ozonit është faktori i dytë më i madh i rrezikut të vdekjeve në mbarë botën dhe shkaku i 2000 fëmijëve nën moshën pesë vjeç që vdesin çdo ditë. Dhe me shumicën e njerëzve në tokë të ekspozuar ndaj cilësisë së ajrit jo të shëndetshëm, shumë më tepër jetë ka të ngjarë të shkurtohen nëse nuk ndërmerren veprime urgjente.

Cilat janë aktivitetet njerëzore që kanë ndikimin më të madhë në mjedis?

Mjedisi është themeli bazë për vazhdimin e jetës në planetin Tokë, pasi na siguron ajër të pastër, ujë të freskët, tokë pjellore dhe një klimë të qëndrueshme. por përkundrazi është baza e ekzistencës dhe mirëqenies sonë, dhe gjatë historisë, ai ka luajtur një rol të madh në formësimin e mjedisit përmes aktiviteteve të tij të përditshme dhe punës industriale dhe bujqësore, me zhvillimin industrial dhe teknologjik Marrëdhënia midis njeriut dhe mjedisit është bërë më komplekse, pasi janë shtuar ndikimet negative që vijnë nga aktivitetet njerëzore. Ne jetojmë sot në një epokë të paprecedentë mjedisore, si ndryshimi i klimës, humbja e biodiversitetit dhe ndotja e llojeve të ndryshme Shkaqet kryesore të këtyre problemeve, kuptimi ynë Ndikimi i aktiviteteve tona në mjedis është hapi i parë drejt adoptimit të zgjidhjeve të qëndrueshme që reduktojnë këto ndikime negative dhe ruajnë burimet mjedisore. 

2025 mund të jetë vendimtar për veturat elektrike!

Nga 1 janari, veturat e reja do të shtrenjtohen nga 1000 deri në 2000 euro. Është Evropa dhe politika e saj mjedisore që po i detyron prodhuesit të shtrëngojnë rripat e tyre për sa i përket emetimeve të CO2. Nga ana tjetër, Evropa do të vërshohet me vetura elektrike më të përballueshme, si dhe shitjet e modeleve stok. Jeta në të gjithë Evropën është më e shtrenjtë se kurrë më parë. Pas pandemisë Covid-19, çmimet janë vazhdimisht në rritje. Tregu është përballur me pengesa të ndryshme si kriza e furnizimit dhe rritja e kostove të energjisë. Me ardhjen e vitit 2025, do të hyjë në fuqi një rregullore e re e shkarkimeve që ul kufirin e CO2 që çdo automjet duhet të emetojë. Për të shmangur ose ulur dënimin, veturat me djegie të brendshme do të subvencionojnë blerjen e veturave elektrike. Si?

Konsumi i thëngjillit vazhdon të shënoj rritje edhe në Kosovë edhe në nivel global

Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK) ka publikuar raportin e “Statistikave të Energjisë” për muajin tetor 2024, duke përfshirë të dhëna mbi prodhimin dhe konsumin e thëngjillit, energjisë elektrike, si dhe mbi importin dhe eksportin e energjisë dhe burimeve të tjera. Sipas ASK-së, energjia elektrike në dispozicion gjatë muajit tetor 2024 ishte më e lartë krahasuar me të njëjtin muaj të vitit 2023. Energjia elektrike bruto në dispozicion ishte 544.16 GWh, ndërsa konsumi i energjisë elektrike arriti në 391.74 GWh, duke shënuar një rritje prej 10.09% krahasuar me tetorin e vitit paraprak. Pjesëmarrja e energjisë alternative në kuadër të konsumit të përgjithshëm ishte 8.29%.

Zhurma e trafikut dhe ndikimi negativ në shëndetin publik

Qytetet janë qendra të zhurmshme, plot gjallëri inovacioni dhe aktiviteti. E gjithë shoqëria jonë moderne sillet rreth qyteteve dhe megjithatë qytetet tona janë larg të qenit perfekte. Ndër shumë gjëra që janë të bezdisshme për jetën urbane është zhurma. Në qytetet e mëdha, ka gjithmonë një zhurmë, ndonjë bori makine ose dikush që bërtet.

Zhurma urbane është më shumë se thjesht një bezdi, është treguar në mënyrë të përsëritur se ndikon në shëndetin mendor dhe fizik. Hulumtimet e mëparshme kanë lidhur ekspozimin ndaj zhurmës së trafikut me rritjen e rrezikut të ankthit, depresionit, sëmundjeve kardiovaskulare dhe madje edhe neuroinflamacionit. Në të kundërt, mjediset natyrore ofrojnë përfitime restauruese, duke reduktuar nivelet e hormoneve të stresit dhe duke përmirësuar funksionet njohëse.

Pemët luajnë rol të rëndësishëm në klimën e zonave urbane

Pemët ofrojnë përfitime të pamohueshme ftohëse gjatë ditës duke siguruar hije dhe duke reduktuar nxehtësinë përmes avullimit. Megjithatë, hulumtimi i ri zbulon se gjatë natës, mbulesat e pemëve mund të bllokojnë nxehtësinë dhe potencialisht të rrisin temperaturat. Studimi, i udhëhequr nga shkencëtarët nga Universiteti i Kembrixhit, thekson rëndësinë e planifikimit strategjik kur integrohen pemët në peizazhet urbane për të luftuar në mënyrë efektive stresin e nxehtësisë. "Pemët kanë një rol vendimtar për të luajtur në ftohjen e qyteteve, por ne duhet t'i mbjellim ato në mënyrë shumë më strategjike për të maksimizuar përfitimet që ato mund të ofrojnë", tha dr. Ronita Bardhan, një profesoreshë e asociuar në Universitetin e Kembrixhit.

Si të mbani të pastër ajrin në shtëpinë tuaj?

Ajri në shtëpinë tuaj mund të jetë më cilësor me disa ndryshime të thjeshta. Cilësia e ajrit të brendshëm mund të jetë dy deri në pesë herë më i ndotur se jashtë dhe meqenëse vlerësohet se njerëzit kalojnë 90 për qind të kohës së tyre brenda, kjo është një punë e madhe. Në këtë artikull do ju japim disa këshilla se si të mbani të pastër ajrin në shtëpinë tuaj.

Gjermani, paralajmëron ndalimin e qarkullimit të automjeteve gjatë të dielave për shkak të ligjeve klimatike

Ministri Federal i Transportit i Gjermanisë, Volker Wissing (FDP) po paralajmëron një ndalim të të gjithë trafikut të automjeteve gjatë fundjavave në të gjithë vendin nga vera e tutje, nëse Akti për Mbrojtjen e Klimës nuk hyn në fuqi më së voni deri në mes të korrikut. Në një letër drejtuar drejtuesve të grupeve përfaqësuese të qeverisë gjermane, ai bëri thirrje për miratimin urgjent të këtij ligji në Bundestag. Ligji i planifikuar parashikon që në të ardhmen përputhshmëria me objektivat klimatike do të kontrollohet sipas sektorëve në vend të çdo zone veç e veç. Ligji është në procedurë nga leximi i parë më 22 shtator 2023. "Fakti që ai ende nuk është në fuqi çon në pasiguri të konsiderueshme ligjore dhe faktike, e cila nuk i shërben as klimës dhe as reputacionit të qeverisë federale", tha Wissing.

Disa këshilla si ta kaloni më lehtë sezonin e alergjive pranverore

Me ardhjen e pranverës, shumë njerëz zhvillojnë një alergji ndaj polenit, e cila mund të jetë shumë e pakëndshme dhe mund të ndërhyjë në jetën e përditshme. Simptomat më të zakonshme janë acarimi i syve, hundës dhe fytit. Rrjedhja e vazhdueshme e hundës, teshtitja, kollitja ose kruarja rreth syve madje mund të prishin gjumin dhe t'ju lënë plotësisht të rraskapitur. Dr. Helen Wall dha këshillat e saj të ekspertëve për t'i mbijetuar një sulmi alergjik.

1. Hapni dritaret - Pas një dimri të gjatë e të lagësht, është joshëse të hapësh dritaret dhe të lësh pak ajër të pastër në shenjën e parë të pranverës, por dr. Wall thotë se kjo nuk është tamam një ide e mirë. "Është e arsyeshme t'i mbani dritaret të mbyllura për këdo që ka alergji ndaj polenit. Mos harroni edhe makinën tuaj. Kur vozitni, mbani xhamat e automjetit të mbyllura dhe vendosni furnizimin me ajër të 'riqarkullojë', për të përdorur vetëm ajrin e brendshëm dhe për të parandaluar sporet e polenit të hyjnë”, tha ajo.

A ndërlidhet sëmundja e Alzheimerit me ndojten e ajrit?

Grimcat e gjetura në ndotjen e ajrit janë të lidhura me sëmundjen e Alzheimerit, sipas rezultateve të një studimi të ri nga Universiteti i Teknologjisë në Sydney (UTS) dhe të tjerë në Australi dhe në Singapor. Alzheimer është një sëmundje neurodegjenerative që dëmton kujtesën, si dhe funksionet njohëse dhe përfundimisht trupore. Vlerësohet të jetë shkaku i 60-70% të rasteve të demencës. Me shumë pak raste të Alzheimerit që mendohet se janë të trashëguara, më pak se 1%, sipas bashkëautorit udhëheqës, profesoreshë e asociuar Cindy Gunawan, shkenca po e kthen vëmendjen te "mjedisi dhe zgjedhjet e stilit të jetesës që duket se kanë një ndikim të madh në sëmundje“.

Gjermania mbyll termocentrale me qymyr!

Shtatë termocentrale me qymyr në Gjermani do të mbyllen në ditët në vijim. Pas agresionit të Rusisë kundër Ukrainës, qeveria gjermane ndezi pesë termocentrale për të përballuar mungesat e furnizimit me gaz gjatë dimrit, ndërsa përpiqej të reduktonte varësinë e saj nga gazi rus. Deri më tani, këto pesë termocentrale janë mbyllur dhe dy të tjerë duhet të mbyllen në një të ardhme të parashikueshme. Pesë fabrikat ndodheshin në distriktin e minierave Rheinish në Gjermaninë perëndimore, pranë qytetit të Këlnit dhe funksiononin në Grevenbroich-Neurath dhe Bergheim-Niederaussem. Dy fabrikat e tjera ndodhen në Jänschwalde në shtetin lindor të Brandenburgut, pranë kryeqytetit Berlin.

Pluhuri saharian rëndoi cilësinë e ajrit në Kosovë

Agjencioni për Mbrojtjen e Mjedisit të Kosovës (AMMK) ka dalë me një sqarim mbi situatën e rënduar të cilësisë së ajrit gjatë ditës së djeshme (27 mars, e mërkurë). “Gjatë ditës së djeshme (27.03.2024) është vërejtur situatë më e rënduar e cilësisë së ajrit krahasuar me ditët tjera, në mënyrë të veçantë për Grimcat e Pluhurit PM10 dhe PM2.5”, njofton AMMK. Sipas AMMK-së gjendje e rënduar e cilësisë së ajrit për parametrat PM10 dhe PM2.5 është regjistruar sidomos në stacionet në Prishtinë, Gjilan, Mitrovicë dhe Pejë, bën të ditur kjo agjenci.

Cilat janë vendet me cilësinë më të mirë dhe më të keqe të ajrit në botë?

Shkencëtarët thonë se ndotja e ajrit është një 'katastrofë globale shëndetësore'. Vetëm shtatë vende në botë arritën nivele të sigurta të ndotjes së ajrit në vitin 2023, zbulon një raport i ri nga kompania zvicerane e teknologjisë së cilësisë së ajrit IQAir. Raporti Botëror i Cilësisë së Ajrit, i publikuar këtë javë, bazohet në të dhëna nga më shumë se 30,000 stacione monitorimi në 134 vende, territore dhe rajone. Nga këto, 124 u zbuluan se shkelin nivelet e sigurta të PM2.5 (grimcat e imta), sipas udhëzimeve të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH). Këto grimca mikroskopike, me diametër më të vogël se 2,5 mikron, mund të thithen thellë në mushkëri dhe madje të arrijnë në qarkullimin e gjakut. Ato janë lidhur me sëmundjet e zemrës dhe mushkërive, presionin e lartë të gjakut, rritjen e rrezikut të astmës, depresionin, ankthin dhe vdekjen e parakohshme.

Disa fakte tronditëse për ndryshimet klimatike

Herën e fundit që niveli i dioksidit të karbonit në planetin tonë ishte aq i larta sa është sot, ishte më shumë se 4 milionë vjet më parë . Nga CO2 atmosferik dhe niveli i detit qe rritet deri te ngrohja globale e ndotja e ajrit , po sjellim disa fakte interesante tronditese të ndryshimeve klimatike për të cilat shumica e njerëzve nuk janë të bindur..

1. Jemi të sigurt që e kemi shkaktuar atë

Paneli Ndërqeveritar i OKB-së për Ndryshimet Klimatike (IPCC) filloi raportin e tij të vitit 2021 me deklaratën e mëposhtme: "Është e qartë që ndikimi njerëzor ka ngrohur atmosferën, oqeanin dhe tokën".

Si jemi kaq të sigurt? U desh pak kohë, por modelimi i klimës tani është mjaft i rafinuar për të parashikuar se si do të shkonin gjërat pa ndikimin njerëzor, brenda një kufiri gabimi. Megjithatë, ajo që po vëzhgojmë sot është përtej kufirit të gabimit, duke dëshmuar se ne e kemi nxitur ndryshimin.

Studimi i Agjencisë Evropiane për Mjedisin: Ndotja e ajrit po dëmton fëmijët.

Ndotja e lartë e ajrit si për shembull me grimcat e ngurta çon sipas një studimi të Agjencisë së BE për Mjedisin (EEA) në një vdekje të parakohshme të më shumë se 1200 fëmijëve dhe të rinjve në BE dhe vende si Zvicra, Norvegjia, Islanda, Lichtenshtajni e Turqia. Përveç kësaj ajo rrit rrezikun për sëmundje të tjera të mëvonshme në jetë, sipas raportit të EEA. Autorët e studimit kërkojnë të bëhet me shumë për mbrojtjen e fëmijëve nga pasojat negative të ndotjes së ajrit, deklaroi autoriteti i EEA, që e ka selinë në Kopenhagë. Megjithë përmirësimet në vitet e kaluara ende ndotja me lëndë të ndryshme në shumë vende mbetet mbi vlerat e lejuara të përcaktuara nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, sidomos në Evropën Lindore-Qendrore dhe Itali.

Polonia: Kufizon prodhimin e energjisë së rinovueshme për shkak të mbifurnizimit

Polonia u ka kërkuar ofruesve të energjisë së rinovueshme të shkurtojnë prodhimin për shkak të mbifurnizimit me energji elektrike, duke nënvizuar sfidat me të cilat përballet rrjeti i vendit nga zgjerimi i përdorimit të energjisë së gjelbër. Moti me diell rriti prodhimin nga panelet diellore në një kohë të kërkesës së reduktuar gjatë fundjavës, duke nxitur nevojën për të balancuar sistemin e energjisë elektrike të vendit, tha operatori shtetëror i rrjetit Polskie Sieci Elektroenergetyczne. Mbi-furnizimi tejkaloi 3 GW, duke e shtyrë kompaninë të përdorë rregulla të veçanta në lidhje me rreziqet e sigurisë së energjisë.

Studim: Zhurma e trafikut rrit presionin e gjakut

Sipas një studimi, rezultatet e të cilit u publikuan në “Journal of the American College of Cardiology”, shkencëtarët shqyrtuan marrëdhënien midis zhurmës së trafikut dhe hipertensionit. Në studimin, në të cilin janë trajtuar të dhënat e marra nga baza e të dhënave bio-mjekësore të quajtur “Biobank” në Angli, në matje është përdorur Metoda e Përgjithshme e Vlerësimit të Zhurmës, e cila përdoret si një mjet modelimi në Evropë dhe vendbanimet e njerëzve, të dhënat e të cilëve janë ekzaminuar. Në studimin, në të cilin u ndoqën për më shumë se 8 vjet të dhënat e 246 mijë e 447 personave të moshës 40 deri në 69 vjeç që nuk kanë ankesa për hipertension, u arrit në përfundimin se probabiliteti i hipertensionit është rritur tek ata që jetojnë afër zonave të zhurmshme, apo rrugëve.

Ajri i ndotur sjell më shumë se 28 mijë vdekje të parakohshme brenda vitit

Nga të dhënat rezulton se cilësia e ajrit në Ballkanin Perëndimor është jashtëzakonisht e dobët, kjo pasi të gjitha vendet e rajonit, ku përfshihet edhe Shqipëria tejkalojnë mesatarisht kufirin maksimal ditor të grimcave që është 10 mikrometra ose më i vogël në diametër. Sipas raportit pasojat e kësaj situate janë të rrezikshme dhe vetëm gjatë vitit 2019 kanë shkaktuar 28,400 vdekje të parakohshme në Ballkanin Perëndimor. ‘Kjo ka pasoja të rrezikshme. Vetë grimcat, të cilat janë më të vogla se 2.5 mikrometra (PM2.5), kanë shkaktuar 28,400 vdekje të parakohshme në Ballkanin Perëndimor në vitin 2019, thotë raporti. Ndërsa normat e vdekshmërisë që i atribuohen këtij ndotësi u ulën me 16% në BE në krahasim me vitin 2012, ato u rritën me 30% në Ballkanin Perëndimor’, thuhet në raport.