Greta Thunberg do të publikojë ‘Librin e klimës’

Aktivistja e klimës Greta Thunberg ka njoftuar se do publikojë një libër ku do trajtohen krizat mjedisore në botë. Penguin Random House njoftoi të enjten se “Libri i klimës” do të publikohet në tetor në Britani. Libri synon të ndihmojë lexuesit të lidhin pikat midis kërcënimeve për klimën, mjedisin, qëndrueshmërinë dhe popullatat indigjene, ku synohet si një udhëzues për mirëkuptimin dhe aktivizmin. “Shpresoj se ky libër mund të jetë një lloj burimi për të kuptuar këto kriza të ndryshme, të ndërlidhura ngushtë”, u shpreh Greta Thunberg, transmeton euronews.

Vendet më të shtrenjta në botë për të rritur fëmijë

Të kesh fëmijë ka kosto të lartë pavarësisht se për cilin vend të botës bëhet fjalë. Mirëpo, ndërsa Amerika e gjen veten në një shkallë të lartë, Kina është bërë një nga vendet më të shtrenjta për të rritur fëmijë. Koreja e Jugut kryeson listën e vendeve më të shtrenjta për të rritur një fëmijë nga lindja deri në moshën 18 vjeç, e matur si përqindje e produktit të brendshëm bruto për frymë, sipas hulumtimit nga Jefferies (JEF), i cili përdori të dhëna nga Kërkimi i Popullsisë Yuwa, raporton CNN të shtunën. Kina vjen e dyta, e ndjekur nga Italia. Shtetet e Bashkuara janë të vendosura në mes të 14 vendeve më të shtrenjta, midis Gjermanisë dhe Japonisë.

Si e ka bërë prezenca e ujqve ndryshimin e lumenjve

Ujqërit dikur ishin vendas në Parkun Kombëtar Yellowstone të SHBA - derisa gjuetia i zhduku ata. Por kur në vitin 1995 ujqërit u kthyen, ndodhi diçka interesante: ndodhi "kaskada trofike" më e shquar. Prania e ujqërve ndryshoi në mënyrë thelbësore sjelljen e kullotësve të mëdhenj. Dreri Wapiti ndaloi së dredhuri nëpër lugina dhe gryka ku ujqërit mund t'i gjuanin lehtësisht. Bimësia ishte në gjendje të rivendosej dhe të rritej, duke rritur kështu biodiversitetin duke siguruar ushqim dhe strehim për një shumëllojshmëri më të madhe bimësh dhe kafshësh.

Lutja e Ujkut

Shpirti i ujkut,
Ti që endesh në tokën e egër,
Ti që zvarritesh në hijet e heshtura,
Ti që vrapon duke kërcyer midis pemëve të mbuluara me myshk,
më jep forcën tënde parësore,
dhe urtësinë e syve të tu të ndezur.

Më mëso të ndjek pa pushim dëshirat e mia.
Dhe të qëndroj në mbrojtje të atyre që dua.
Më trego shtigjet e fshehura dhe fushat me hënë.

Shpirt i ashpër,...
Ec me mua në vetminë time,
Ulëri me mua në gëzimin tim,
Më ruaj ndërsa lëviz nëpër këtë botë.

 

Lëndë mësimore për ndryshimin e klimës

Një rajon në veri të Anglisë do të jetë ndër të parët në botë, që do të ketë në çdo shkollë një mësues për klimën. Në njërën nga shkollat lënda e shkencës është orientuar tërësisht tek problemi i ngrohjes së Tokës. Në këtë shkollë që ndodhet në qytetin Haxon në veri të Anglisë tashmë ka nisur punën mësuesja e parë për çështjet e ndryshimit të klimës. Në një orë mësimi me klasën e gjashtë, mësuesja Meryl Batchelder zhvillon një eksperiment me nxënësit: Sikur shkolla përfshihet nga zjarri? Këtë synon t'u ilustrojë ajo nxënësve për t'ua bërë më të kuptueshme, se çfarë e dallon energjinë e biomasës nga ajo e parafinës. E gjithë lënda e mësimit të shkencës është e orientuar rreth ndryshimit të klimës, sepse në rast të kundërt planeti ynë mund të digjet.

Meryl Batchelder, mësuese në shkollën Corbridge Middle thotë, se „në fakt eksperimenti nuk u intereson edhe aq nxënësve, por ata e kuptojnë më mirë problemin, kur ua bën të qartë, se mënyra e përfitimit të energjisë është vendimtare për mbijetesën tonë."

“Zogu dhe Djali” – Naim Frashëri

Një zog të bukur zuri një djalë,
Ay po dridhej dh’e i thosh ca fjalë:
“Nukë të vjen keq që jam i mitur,
Si ti i vogël e s’jam dhe rritur?

Jam bir i vetëm e mëma më pret,
E kam lënë keq brenda në folet.
Dheu me dëborë qjith’ u mbulua,
Më s’ka mbetur dhe gjëkunt pothua!

Vuanj i gjori dit’ edhe natë
E s’gjenj dot asnjë druthë të thatë!
E sheh sa u prish fort i shkreti mot,
Urie vdiqmë, më s’durojmë dot,

Zemërsë sime i lidhe gur,
Po mëm’ e zezë q’ësht’ e sëmurë?
Kërkonj e kërkonj, e kam që dije
Që s’munt të gjenj dot gjëzë t’i shpije.

Ah! kjo e keqe këtu më pruri,
E gracka jote ra e më zuri!

Më pret im mëzë, si ty jot ëmë.
Të mos t’i vete, ç’bënetë prëmë?
Të zesthitë na, përse na ngini?
Në punët tënë përse s’na lini?

Kam dhe unë shpirt dhe dua të rronj,
Të lëçinj, të breth, të los, të këndonj,
Unë, që s’kam ment, (si thotë njeriu),
Kujt i bëra keq? Ç’bëra un’ i ziu?

Le, mos më mundo, se Zoti të sheh,
Të mirën’ edhe të ligën’ e njeh,
E s’do të ligën, po do të mirën,
Do butësinë, nuk’ egërsirën,

Ndryshimet Klimatike - çfarë janë?

Është një përkthim i broshurës me titull: “Climate Change - What is it all about?, publikuar nga Drejtoria e Përgjithshme për Mjedisin e Komisioni Europian që i dedikohet gjeneratave të reja.

Përkthimi në gjuhën shqipe i këtij publikimi mundësua nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Mjedisin në bashkëpunim me Njësinë për Ndryshimet Klimatike pranë Ministrisë së Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave të Shqipërisë.

Ndryshimi klimatik po ndodh, dhe ndikimi i tij mbi të gjithë ne është duke u rritur. A keni vënë re ose, a keni parë në televizion që stuhitë dhe përmbytjet janë bërë më të shpeshta?

A ju duket se është më ngrohtë në dimër, që kemi më pak dëborë dhe më shumë shi?

A e ndjeni që pranvera vjen pak më shpejt çdo vit, që lulet çelin më herët dhe zogjtë arrijnë më shpejt se sa ju i prisni?

Letër nga ambasadorët e vegjël të mjedisit!

E  duam të kaltër dhe të kthjellët qiellin tonë,

I duam të pastër lumenjtë dhe burimet tona,

E duam pjellore dhe të shëndetshme tokën e bukës sonë,

I duam të gjelbra dhe plot gjallesa pyjet tona,

I duam pa mbeturina dhe pa zhurmë qytetet tona,

Duam  më shumë hapësira për lojë dhe argëtim,

Mos na shkatërroni ardhmërinë tonë,

E duam Kosovën të pastër!

Të mbjellim nga një dru!

Nga Agim Deva

 

T’mbjellim të gjithë nga një dru,

e çdo dru ta sjell një zog,

e çdo zog ta sjell një këngë,

e çdo këngë një kënaqësi,

ajër të pastër në mushkëri,

e çdo gjeth me jetë të vet,

pluhurin mbi ty- e pret,

si ombrellë,

që t’kesh – shëndet.

Vetëm duhet – pak kujdes,

pak kulturë e pak vullnet…

e të zbresë mali në qytet. 

Do t’i dëgjojmë ciu-ci,

zogjtë e tu e zogjtë e mi.

Mjedisi në shkollë

Ne jemi të ndërgjegjshëm për rëndësinë e cilësisë së mjedisit të jashtëm; ujit të pijshëm të pastër, ngrënien e ushqimeve të sigurta dhe të ushqyeshme dhe të thithim ajër të pastër. Por, si mjedisi i jashtëm ashtu edhe ai i brendshëm janë të rëndësishëm për shëndetin dhe mirëqenien tonë. Cilësia e mjedisit në brendësi të shtëpive dhe shkollës sonë është tepër e rëndësishme, meqenëse aty shpenzojmë pjesën më të madhe të kohës. Mjedisi i brendshëm është një kozmos i ndërlikuar, që varet nga shumë ndryshore si zhurma, temperatura dhe cilësia e ajrit. Ai mund të mbartë rreziqe për shëndetin, veçanërisht për grupet më të ndjeshme të tilla si fëmijët që vuajnë nga alergjitë ose astma.

Sipas studimeve më të fundit, disa ndotës kimikë të ajrit të brendshëm, të njohur si çrregullues endokrine, kanë ndikime shëndetësore deri disa vite më vonë pas ekspozimit ndaj tyre, qoftë edhe në doza të vogla. Ekspozimi i fëmijëve në stadet kritike për zhvillimin fizik dhe mendor mund të ketë ndikime afatgjata mbi shëndetin. Fëmijët janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj ndikimit helmues të kimikateve: ata thithin një volum më të madh ajri në përpjesëtim me peshën e tyre, krahasuar me të rriturit; shpesh marrin frymë me gojë, duke anashkaluar mbrojtjen natyrore të kalimit nëpër hundë; kanë kontakt më të madh të lëkurës me sipërfaqen e dyshemesë, për shkak të madhësisë së tyre dhe sjelljes; dhe në ndryshim nga të rriturit, janë të pandërgjegjshëm për rreziqet dhe të paaftë për të bërë zgjedhje që të mbrojnë shëndetin e tyre.

Lexoni më shumë duke vizituar portalin Paketa e Ajrit i cili është burim informacioni rreth cilësisë së ajrit në shkollë për nxënësit, ku trajton burimet e ndotjes së ajrit të brendshëm dhe të jashtëm si dhe perceptimin rreth kushteve më të mira.