Zbulimi që ka habitur shkencëtarët lidhur me rrjedhën e lumit Amazon

Amazona, lumi më i madh në botë për nga vëllimi i ujit, nuk ka qenë gjithmonë i tillë siç e njohim sot. Studime të reja tregojnë se miliona vjet më parë ai ka pasur një drejtim krejt tjetër rrjedhjeje, duke derdhur ujin nga lindja drejt perëndimit, në vend se të derdhej në Oqeanin Atlantik. Ky fakt ka habitur edhe vetë gjeologët, pasi rrjedhat e lumenjve të tillë nuk ndryshojnë kaq rrënjësisht gjatë historisë së Tokës. Sipas një studimi të publikuar në revistën Nature Ecology & Evolution në vitin 2023, ngritja e maleve të Andeve ka qenë faktori vendimtar që ndryshoi fatin e Amazonës.

Fituesi i Çmimit Nobel krijon pajisje që nxjerr 1,000 litra ujë të pastër nga ajri çdo ditë

Një avancim i madh në nxjerrjen e ujit nga atmosfera po e bën ajrin një burim jetësor të mundshëm. Kimisti Omar Yaghi ka zhvilluar një pajisje në shkallë të madhe që mund të nxjerrë deri në 1,000 litra ujë të pijshëm të pastër çdo ditë direkt nga ajri. Sistemi përdor materiale të avancuara të njohura si metal-organic frameworks (MOFs), që veprojnë si sfungjerë mikroskopik. Këto struktura shumë poroze kapin molekulat e ujit edhe në mjedise me lagështi të ulët dhe i lëshojnë ato kur ekspozohen ndaj nxehtësisë së butë, si drita e diellit.

Ditët më Qesharake që Festohen Nëpër Botë!

Bota feston shumë ditë – disa me të vërtetë interesante, ndërsa disa, ama, mjaft të pazakonta. Ndonëse ato që bien në kategorinë e fundit janë kryesisht jozyrtare, të krijuara thjesht nga nevoja ose janë rezultat i një nate shumë të rrëmbyer, ato janë aq të lezetshme sa është e vështirë t'i injorosh. Ndoshta dikush do të dëshironte që ato të merrnin vulën e "festave zyrtare" në mënyrë që të gjithë njerëzit në mbarë botën të mund të bashkohen në çmendurin e festimit të tyre. Në vijim të këtij artikulli po ju sjellim disa nga këto festa të çmendura.

A e dini cilat janë tunelet rrugore më të gjata në botë?

Zvicra është kampione e botës në tunele. Kur u përfundua në vitin 2016, tuneli i trenave Gotthard vendosi rekordin botëror si tuneli më i gjatë hekurudhor në botë – dhe ende mban këtë titull sot. Me 57 kilometra, tuneli është shumë më i gjatë se vëllai i tij i vogël, tuneli rrugor Gotthard. Por, Zvicra nuk është kampione në tunelet rrugore. Disa shtete të tjera janë përpara saj me tunele me distanca më të mëdha. Në vijim të këtij artikulli po ju sjellim informata për gjashtë tunelet rrugore më të gjata në botë.

Suedia ka lejuar gjahun e ujqve, cila është arsyeja?

Gjuetia e ujqërve në Suedi fillon tashmë ka filluar, me vendin që synon të përgjysmojë popullsinë e grabitqarit të rrezikuar. Qeveria suedeze ka dhënë dritën jeshile që pesë familje të tëra ujqërish, gjithsej 30 ujqër, të vriten në një gjueti që sipas ligjit të BE-së është e paligjshme. Sipas konventës së Bernës, specieve të mbrojtura nuk mund të shkaktohet që popullsia e tyre të bjerë nën një nivel të qëndrueshëm. Popullsia e ujqërve në Suedi ra me pothuajse 20% në 2022-2023 dhe tani ka 375 individë të regjistruar. Rënia është për shkak të rritjes së presionit të gjuetisë dhe qeveria njoftoi në fillim të këtij viti se synonte të përgjysmonte popullsinë, me 170 ujqër duke u bërë niveli i ri minimal për "statusin e favorshëm të ruajtjes", në vend të minimumit aktual prej 300.

Çfarë janë mikropyjet dhe cili është roli i tyre në klimën e zonave urbane?

Midis rrugëve të ngarkuara, parqeve dhe qendrave tregtare, një transformim i gjelbër është duke u zhvilluar në heshtje, duke e rikthyer natyrën në shtrirjen urbane të qyteteve. Mikropyjet, zona të vogla me pemë pyjore të mbjella dendur, po mbillen kudo nga Londra në Los Anxhelos. Më shumë se 420 milionë hektarë pyje janë humbur për përdorime të tjera që nga viti 1990, sipas Raportit të OKB-së për gjendjen e pyjeve në botë për vitin 2020. Me më shumë se 85 për qind të popullsisë globale që jeton në zona urbane, mikropyjet në qytete ofrojnë një mundësi thelbësore për të luftuar shpyllëzimin.

Katër masa për të reduktuar mbetjet plastike në mjedis

Mbetjet plastike mund të riciklohen ose digjen siç duhet, por shpesh thjesht përfundojnë në mjedis ose në deponi. Një grup kërkimor nga Universiteti i Berkeley në SHBA tani ka një lajm të mirë: vetëm katër masa kryesore mund të zvogëlojnë me 91 për qind këto mbetje plastike të depozituara në mënyrë jo të duhur. Shkencëtarët publikuan idetë e tyre pak përpara raundit përfundimtar të planifikuar të negociatave për një marrëveshje globale të OKB-së për plastikë që synon ndalimin e rritjes së ndotjes plastike në dete dhe në tokë. Tetë instrumente do të diskutohen në bisedimet që do të mbahen në Busan të Koresë së Jugut në fund të nëntorit. Vetëm katër prej tyre do të mjaftonin për të reduktuar në mënyrë drastike mbetjet plastike të pa ricikluara, shkruan një ekip hulumtues i udhëhequr nga Samuel Pottinger në revistën "Science". Emetimet e gazeve serrë nga prodhimi i plastikës mund të reduktohen gjithashtu me një të tretën.

Cilat pajisje shtëpiake konsumojnë më shumë energji gjatë stinës së dimrit?

Pajisjet shtëpiake që përdorim çdo ditë, si frigoriferi dhe enëlarësja, konsumojnë shumë energji, gjë që ndikon drejtpërdrejt në faturën e energjisë elektrike. Në këtë artikull, ne do të diskutojmë ndikimin e këtyre pajisjeve në konsumin e energjisë dhe si ta reduktojmë këtë konsum përmes këshillave efektive.

Cilat pajisje shtëpiake konsumojnë më shumë energji?

Cila specie mundë të bëhet dominuese në Tokë nëse njerëzit zhduken?

Ekzistojnë disa skenarë të mundshëm sipas të cilëve njerëzimi një ditë mund të zhduket nga lufta bërthamore, ndikimi i asteroidit, përkeqësimi radikal i klimës dhe inteligjenca artificiale që mund të kthehen kundër njerëzve dhe të vendosin të pastrojnë planetin nga speciet tona. Nëse kjo ndodh ndonjëherë, dhe ne shpresojmë se nuk do të ndodhë, pyetja është se cila qenie mund të bëhet specia dominuese në planetin tonë. Ka mendime të ndryshme dhe përgjigja sigurisht që do të ndikohet nga një kataklizëm i mundshëm që mund të shkaktojë vdekjen e njerëzve, por nëse i besoni zoologut dhe biologut Tim Coulson nga Oksfordi, ka vetëm një përgjigje, oktapodët.

Cilat janë aktivitetet njerëzore që kanë ndikimin më të madhë në mjedis?

Mjedisi është themeli bazë për vazhdimin e jetës në planetin Tokë, pasi na siguron ajër të pastër, ujë të freskët, tokë pjellore dhe një klimë të qëndrueshme. por përkundrazi është baza e ekzistencës dhe mirëqenies sonë, dhe gjatë historisë, ai ka luajtur një rol të madh në formësimin e mjedisit përmes aktiviteteve të tij të përditshme dhe punës industriale dhe bujqësore, me zhvillimin industrial dhe teknologjik Marrëdhënia midis njeriut dhe mjedisit është bërë më komplekse, pasi janë shtuar ndikimet negative që vijnë nga aktivitetet njerëzore. Ne jetojmë sot në një epokë të paprecedentë mjedisore, si ndryshimi i klimës, humbja e biodiversitetit dhe ndotja e llojeve të ndryshme Shkaqet kryesore të këtyre problemeve, kuptimi ynë Ndikimi i aktiviteteve tona në mjedis është hapi i parë drejt adoptimit të zgjidhjeve të qëndrueshme që reduktojnë këto ndikime negative dhe ruajnë burimet mjedisore. 

NASA regjistroi një fenomen të rrallë atmosferik mbi Zelandën e Re

Formacionet unike të reve të Zelandës së Re shtojnë një prekje atmosferike në peizazhet e saj të bukura. Një nga më të paharrueshmet është "Taieri Pet", një re thjerrëzore që shfaqet në kushte të caktuara moti. Ky fenomen atmosferik ndodh mbi vargmalin e shkëmbinjve dhe shtyllave në rajonin Strath-Taieri, afër qytetit të Middlemarch në ishullin jugor të Zelandës së Re. Taieri Pet është një lloj re thjerrëzore që mbetet e palëvizshme, duke u zhvilluar në troposferë ndërsa era kalon mbi vargmalet malore. Ekzistojnë tre lloje kryesore të reve thjerrëza: altocumulus lenticular (ACSL), stratocumulus lenticular (SCSL) dhe cirrocumulus lenticular (CCSL). Secila prej tyre ndryshon nga lartësia në të cilën është formuar.

A e dini sa është kosto vjetore globale e thatësirave?

Thatësirat i kushtojnë botës afro 300 miliardë euro në vit, njofton OKB-ja, në një raport që bën thirrje për investime urgjente në zgjidhje të bazuara në natyrë, si ripyllëzimi. Thatësirat, të nxitura nga ndryshimet klimatike dhe një menaxhim i paqëndrueshëm i burimeve ujore dhe tokësore, pritet të prekin 75% të popullsisë së botës deri në vitin 2050, sipas një raporti të OKB-së të publikuar me titull "Ekonomia e thatësirës: Investimi në zgjidhje të bazuara në natyrë për rezistencën ndaj thatësirës”. Raporti tregon se si këto zgjidhje të bazuara në natyrë, të tilla si 'ripyllëzimi' ose 'menaxhimi i zonave të zonës', mund të reduktojnë njëkohësisht humbjet dhe të rrisin të ardhurat e fermave duke ofruar përfitime klimatike dhe mjedisore.

Zogu më i vjetër në botë bën vezë në moshën 74-vjeçare

Biologët amerikanë njoftuan se zogu i egër më i vjetër i njohur në botë ka hedhur një vezë në moshën 74-vjeçare. Veza u hodh nga një zog albatros Havai. Ky zog quhet Wisdom dhe u regjistrua nga Shërbimi Amerikan i Peshkut dhe Jetës së Egër (USFWS) në strehën kombëtare të kafshëve të egra Midway Atoll në Oqeanin Paqësor. Së bashku me Wisdom, ai ishte partneri i saj i fundit në kujdesin e vezëve. Albatrosët zakonisht jetojnë nga 12 deri në 40 vjet. Por Wisdom u regjistrua në vitin 1956, kur ajo ishte pesë vjeç. Pasardhësit e saj të mëparshëm lindën në vitin 2021 dhe besohet se ajo kishte më shumë se 30 zogj gjatë jetës së saj.

A e dini sa jetojnë papagajtë?

Papagajtë mund të jetojnë nga 15 deri në më shumë se 50 vjet, në varësi të specieve dhe kujdesit për ta. Çdo lloj papagalli piqet dhe zhvillohet me një ritëm të ndryshëm. Sa më i vogël të jetë zogu, aq më i shkurtër është jetëgjatësia e tij. Zogjtë më të vegjël si finches, papagajtë dhe nimfat jetojnë kryesisht nga tetë deri në 15 vjet. Zogjtë më të mëdhenj si macaws dhe papagajtë gri mund të jetojnë 25 deri në 50 vjet. Papagajtë zakonisht vendosin dy deri në tetë vezë që inkubohen për dy deri në katër javë përpara se të çelin. Ata kanë nevojë për një dietë të ekuilibruar, aktivitet fizik dhe stimulim mendor.

Studiuesit të habitur nga sjellja e pazakontë e ujqërve!

Studiuesit në Etiopi u befasuan kur kapën sjelljen e pazakontë të ujqërve gjatë një studimi. Përkatësisht, për herë të parë është regjistruar që ujqërit rrotullohen dhe lëpijnë lule, ashtu si bletët shkojnë rreth luleve dhe mbledhin nektar. Ujqërit e kuq janë filmuar duke vizituar lulet, duke lëpirë stamenët e tyre në kërkim të nektarit të ëmbël dhe duke transferuar polen nga një lule në tjetrën. 

Ekologia nga Universiteti i Oksfordit, Sandra Lai, në punimin e saj shkencor të botuar në revistën Ecology, deklaroi se ky është shembulli i parë i regjistruar i një pjalmuesi të madh mishngrënës.

Disa këshilla të rëndësishme nga Shërbimi i Kërkim-Shpëtimit Malor i Kosovës

Ndërsa dimri mbulon malet me një bukuri të rrallë, sfidat që ai sjell kërkojnë kujdes të shtuar. Shërbimi i Kërkim-Shpëtimit Malor i Kosovës apelon për ndërgjegjësim dhe përgatitje të plotë për të gjithë ata që planifikojnë të eksplorojnë zonat malore. Kushtet dimërore, shpesh të paparashikueshme, mund të përbëjnë rrezik për këdo që nuk është i pajisur ose i informuar si duhet. Më poshtë janë disa këshilla praktike për të garantuar një aventurë të sigurt dhe të këndshme në malet tona. Mbani mend: përgjegjësia dhe parandalimi janë çelësat për t'u kthyer në shtëpi të sigurt.

A kanë ndërlidhje ndryshimet klimatike dhe tërmetet?

Ditë më parë, një tërmet i dhunshëm me magnitudë 7.3 goditi në det të hapur nga kombi i Paqësorit të ishullit më të populluar të Vanuatu. Dëmet u përqendruan në zonën qendrore të kryeqytetit Port Vila dhe shifra zyrtare e 10 vdekjeve të konfirmuara dhe më shumë se 200 personave të plagosur ka të ngjarë të rritet, paralajmëruan zyrtarët. I vendosur në Unazën e Zjarrit të Paqësorit, një brez pllakash tektonike dhe vullkanesh, Vanuatu tronditet rregullisht nga tërmetet, megjithëse asnjë në kujtesën e gjallë nuk është aq i madh sa katastrofa e së martës. Hulumtimet e reja sugjerojnë se ndryshimi i klimës mund të ndryshojë modelet e tërmeteve.

Ambientalisti që mbjellë pemë në Librin e Rekordeve Guinness

Ambientalisti australian Jimi Cohen, i cili hyri në Librin e Rekordeve Guinness duke mbjellë 30 mijë e 469 fidanë mangrove vetëm në 24 orë në rajonin Kwale të Kenias, tha se qëllimi i tij i radhës është të mbjellë një miliard pemë në grup. Sipas të dhënave nga portali i statistikave online Statista, 28.3 milionë hektarë pyje do të humbasin në mbarë botën në vitin 2023. Kjo shifër tregon një rritje prej 23.8 për qind të humbjes së sipërfaqes së pemëve krahasuar me një vit më parë. Numri i nismave që nxisin mbjelljen e pemëve kundër rritjes së humbjes së sipërfaqeve të pemëve dhe numri i vullnetarëve mjedisorë që japin shembull me veprimet e tyre po rritet gjithashtu.

Beyond Epica në Antarktidë një mision për të studiuar historinë e klimës në Tokë

Ka nisur punën projekti Beyond Epica në Antarktidë. Është pasues i misionit të parë Epica dhe qëllimi është të shpohet një bllok akulli në rreth 2750 m dhe qëllimi është të gjenden shtresa të krijuara rreth 1.5 milion vite me parë, për të studiuar historinë e Klimës në Tokë. Prej vitesh tashmë që një ekip shkencëtarësh përpiqen të çpojnë këtë akullnajë që arrin në 4.9 km e thellë dhe ndodhet në Polin e Jugut. Shpimi i një blloku akulli në Antarktidë ka arritur në 1836 m thellësi, në kushte ku temperatura mesatare është -35 gradë në stinën e verës dhe -65 gradë Celsius në muajt dimërorë.

Metodat e reja për riciklimin e metaleve nga mbetjet elektronike

Mbështetja jonë në rritje në teknologji po ushtron presion mbi furnizimin global të materialeve që janë thelbësore për prodhimin e pajisjeve elektronike. Lëndët e para janë duke u minuar për të mbuluar kërkesën për telefona inteligjentë, laptopë, serverë kompjuterësh dhe automjete elektrike, duke vënë presion mbi mjedisin. Një theks më i madh në teknologjinë e rinovueshme dhe në inteligjencën artificiale vetëm sa do ta shtojë këtë sfidë.

Por a mund të rikuperojmë më shumë nga materialet që na nevojiten për këto pajisje nga mbeturinat e elektronikës?