10 lumenjtë më të gjatë në botë dhe pikat e tyre të origjinës

Para ardhjes së autostradës, hekurudhës dhe aeroplanit, lumenjtë ishin rrugët kryesore të përdorura për tregti, migrim, bujqësi dhe shkëmbim kulturash. Është fakt se shumë nga vendbanimet më të hershme njerëzore u themeluan pranë lumenjve, ku fushat pjellore të përmbytjeve siguronin mbështetjen për bujqësinë, duke u lejuar njerëzve të jetonin në mjediset shpesh të pafavorshme të ofruara nga lumenjtë. Edhe sot, lumenjtë më të gjatë në botë janë rrugët kryesore ekologjike dhe ekonomike në planet. Nga pyjet e shiut të Amazonës deri te fushat afrikane, nga bora siberiane deri te shkretëtirat e Lindjes së Mesme, lumenjtë më të gjatë janë rrugët kryesore që mbulojnë qindra kilometra dhe disa kombe. Në këtë artikull janë 10 lumenjtë më të gjatë në botë, secili prej tyre i shquar jo vetëm për gjatësinë e tyre, por edhe për rëndësinë e tyre për zhvillimin e tokave përreth.

Zbulimi që ka habitur shkencëtarët lidhur me rrjedhën e lumit Amazon

Amazona, lumi më i madh në botë për nga vëllimi i ujit, nuk ka qenë gjithmonë i tillë siç e njohim sot. Studime të reja tregojnë se miliona vjet më parë ai ka pasur një drejtim krejt tjetër rrjedhjeje, duke derdhur ujin nga lindja drejt perëndimit, në vend se të derdhej në Oqeanin Atlantik. Ky fakt ka habitur edhe vetë gjeologët, pasi rrjedhat e lumenjve të tillë nuk ndryshojnë kaq rrënjësisht gjatë historisë së Tokës. Sipas një studimi të publikuar në revistën Nature Ecology & Evolution në vitin 2023, ngritja e maleve të Andeve ka qenë faktori vendimtar që ndryshoi fatin e Amazonës.

Doktrina e Besimit Publik dhe Mjedisi

Nga Labinot Smakaj

I. Doktrina e besimit publik buron nga e drejta romake dhe më pas nga tradita anglo-amerikane. Ajo nënkupton se disa burime natyrore, si lumenjtë, detet, brigjet dhe ajri, nuk mund të bëhen pronë private sepse i përkasin të gjithë njerëzve. Shteti vepron si kujdestar i tyre për të garantuar përdorimin e drejtë dhe të qëndrueshëm nga brezat aktualë dhe ata të ardhshëm. Pra, doktrina nuk është thjesht një teori moderne, ajo ka rrënjë historike dhe shërben si një mjet juridik për mbrojtjen e burimeve publike.

Reduktohet përdorimi i qeseve të plastikës në Kosovë

Raporti për përdorimin e qeseve plastike në Kosovë i publikuar nga Agjencia per Mbrojtjen e Mjedisit te Kosoves, në kuadër të gjetjeve kryesore ka specifikuar se masa për reduktimin e qeseve plastike sipas UA Nr. 07/2023, ka nxitur ndryshime të dukshme në sjelljen e konsumatorëve dhe në treg, brenda një periudhe relativisht të shkurtër zbatimi. Vendosja e tarifës prej 0.05 € për çdo qese plastike të lehtë ka ndikuar ndjeshëm në ndryshimin e sjelljes së konsumatorëve dhe ka krijuar një normë të re mjedisore në rrjetet formale të tregtisë me pakicë.

Rezultatet e vlerësimit bazuar në të dhënat e grumbulluara nga shitësit me pakicë tregojnë një ulje të ndjeshme të përdorimit të qeseve të shpërndara, ndërsa llogaritjet vlerësojnë se konsumi mesatar vjetor për vitin 2024 ishte rreth 55 qese plastike për person, që është më i ulët se mesatarja e BE-së (66.6 qese për person), apo dukshëm më I ultë se sa targeti i përcaktuar nga (UA Nr. 07/2023) për vitin 2024 që ishte 180 qese plastikës për person.