Doktrina e Besimit Publik dhe Mjedisi

Nga Labinot Smakaj

I. Doktrina e besimit publik buron nga e drejta romake dhe më pas nga tradita anglo-amerikane. Ajo nënkupton se disa burime natyrore, si lumenjtë, detet, brigjet dhe ajri, nuk mund të bëhen pronë private sepse i përkasin të gjithë njerëzve. Shteti vepron si kujdestar i tyre për të garantuar përdorimin e drejtë dhe të qëndrueshëm nga brezat aktualë dhe ata të ardhshëm. Pra, doktrina nuk është thjesht një teori moderne, ajo ka rrënjë historike dhe shërben si një mjet juridik për mbrojtjen e burimeve publike.

II. Në thelb të kësaj doktrine qëndron një parim i qartë, shteti nuk është pronar i burimeve natyrore, por kujdestar i tyre. Ai i mban ato në besim për qytetarët. Ky besim nuk është simbolik, është juridik dhe historik. Çdo vendim që prek mjedisin duhet të kalojë përmes këtij filtri, a i shërben interesit publik afatgjatë, apo interesave të ngushta afatshkurtra?

III. Kur një lum ndotet, kur një pyll zhduket, kur ajri ndotet, dëmi nuk është vetëm për ne. Është një padrejtësi edhe ndaj brezave të ardhshëm. Doktrina e besimit publik na detyron të mendojmë përtej momentit, duke vendosur drejtësinë në një bosht kohor më të gjatë, ku përgjegjësia nuk mbaron me ne.

IV. Nuk mjafton që shteti të mos dëmtojë. Ai duhet të mbrojë. Të parandalojë ndotjen. Të rregullojë aktivitetet që rrezikojnë ekosistemet. Të rikthejë atë që është dëmtuar. Mosveprimi nuk është neutral, është shkelje. Heshtja institucionale përballë degradimit mjedisor është një formë e thyrjes së doktrinës së besimit publik.

V. Në Kosovë, sfidat mjedisore janë evidente, lumenjtë dhe pyjet degradohen, ajri ndotet dhe mbeturinat nuk menaxhohen si duhet. Çdo hap i shtetit për përmirësimin e kësaj gjendjeje nuk është thjesht politik, është një përmbushje e doktrinës së besimit publik. Përmes veprimeve të tilla, shteti kthehet në kujdestar të vërtetë të burimeve publike, duke i dhënë jetë kësaj doktrine në realitetin tonë.

VI. Doktrina i jep të drejtën qytetarit që të kërkojë llogari, të sfidojë vendimet që dëmtojnë mjedisin, të ngrejë zërin jo vetëm për veten, por për të mirën e përbashkët. Kjo e kthen mbrojtjen e mjedisit nga një çështje politike në një të drejtë juridike.

VII. Në fund, mënyra se si një shtet e trajton mjedisin është provë e shtetit të së drejtës. Këtu nuk ka vetëm norma dhe ligje, ka përgjegjësi, etikë dhe vizion. Doktrina e besimit publik nuk është thjesht një teori juridike. Është një standard, ose e respektojmë dhe mbrojmë të përbashkëtën, ose e humbasim atë bashkë me besimin në vetë shtetin.

VIII. Koha për të vepruar nuk është nesër. Është tani. Çdo ditë vonesë është një ditë më shumë në dëm të një pasurie që nuk mund të zëvendësohet. Doktrina e besimit publik na kujton diçka thelbësore se veprimet tona sot vendosin fatin e brezave që do të vijnë.