10 % e llojeve të zogjve aktual janë të kërcënuar për zhdukje!

Shpendët luajnë një rol shumë të rëndësishme në ruajtjen e ekuilibrit ekologjik në natyrë e veçanërisht si “kontrollues natyrorë të insekteve të dëmshme” në mjedis. Por edhe vetë zogjtë  janë të kërcënuar me zhdukje, thonë ekspertët e faunës.

“Dhjetë për qind e specieve aktuale të zogjve (1.200 specie) janë të kërcënuar me zhdukje”, tha ornitologu Jose Tavares. “Le të sigurohemi që të mos humbasim më shumë, ndërkohë që bota tashmë ka humbur afërsisht 140 specie nga gjithsej 10 mijë”. theksoi ai.

“Zogjtë nuk njohin kufij dhe lidhin tundrën e Arktikut me brigjet e Afrikës Perëndimore, pyjet e Evropës qendrore me brigjet e Mesdheut. Zogjtë janë udhëtarë të shkëlqyeshëm dhe ata varen nga shumë zona”, tha ai, duke shpejguar temën e këtij viti të WMBD-së, “Zogjtë Lidhin Botën Tonë”.

Migrimi është një ngjarje shumë stresuese dhe e rrezikshme për shumicën e zogjve, tha ai.

“Këto ditë, vdekshmëria me të vërtetë është rritur, dhe paraqet një presion shtesë. Zogjtë duhet të pushojnë dhe të ushqehen në stacionet migratore gjatë rrugëtimit të tyre, por këto janë zhdukur nën qytete ose fusha”, tha Tavares, i cili kryeson Fondacionin e Konzervimit të Shpendëve Grabitqarë (VCF).

Libri i Kuq i Faunës së Kosovës

Përgatitja e Librit të Kuq të Faunës së Kosovës është realizuar në kuadër të projektit “Inventarizimi i biodiversitetit përmes Librit të Kuq të Faunës” si pjesë e Programit Mjedisor te Kosovës (PMK) financuar nga Qeveria Suedeze – SIDA. Në kuadër të projektit për hartimin e Librit të Kuq të Faunës janë realizuar edhe aktivitete tjera si: përgatitja e metodologjisë së punës për hartimin e Librit të Kuq të Faunës bazuar në kriteret e IUCN, puna hulumtuese në terren dhe organizimi i punëtorive me institucione relevante.

Finalizimi i këtij projekti ka rendësi të madhe për MMPH, MBPZHR, UP, QJQ dhe institucionet tjera te sektorit te mbrojtjes se biodiversitetit sepse për herë të parë në Kosovë behet inventarizimi i faunës dhe në baze të dhënave të Librit të Kuq të Faunës do të hartohen politikat dhe strategjitë për mbrojtjen dhe konservimin e faunës në Kosovë. 

Ne Librin e Kuq te Faunës te Republikës se Kosovës janë përfshire gjithsejte 306 lloje, te cilat u takojnë këtyre grupeve te shtazëve: Gastropoda, Bivalvia, Oligochaeta, Hirudinea, Arachnida (Araneae, Mesostigmata), Malacostraca, Diplopoda, Insecta (Ephemeroptera, Plecoptera, Odonata, Coleoptera, Mecoptera,Diptera, Trichoptera, Lepidoptera), Cyclostomata, Actinopterygii, Amphibia, Reptilia, Aves dhe Mammalia. Numri i llojeve te vëzhguara është shumë më i madh, por për shkak te hapësirës së kufizuar, vlerësimi është bërë vetëm për këto lloje.

Gjatë implementimit të projektit  për Librin e Kuq në kuadër të Programit Mjedisor të Kosovës në aktivitetet e hulumtimit te kafshëve, është evidentuar edhe prania për here te pare e një lloj te ri ne Kosove. Ky lloj takon grupit Insecta, rendit Trichoptera dhe gjinisë Potamophylax, grupit Juliani, qe është grup endemik i Ballkanit me përhapje te ngushte.

Toka i ka shpenzuar rezervat e saj, njerëzimi po jeton në kredi...

Më 29 korrik 2019 njerëzimi hedh hapin tej një pragu alarmues. Kjo datë shënon ditën e shterimit të resurseve të Tokës, pikëkthesën kur për çdo vit fillojmë t’i konsumojë burimet natyrore në raport të zhdrejtë me aftësinë e tyre për t’u ripërtërirë.

Bëni llogaritë: vetëm për 209 ditë të vitit 2019 kemi konsumuar burimet e një viti të plotë, duke variuar nga ushqimi e deri tek lënda drusore. Ne po e përdorim natyrën 1,75 herë më shpejt sesa ajo është në gjendje të ripërmbushet. Këto shifra vijnë nga “Global Footprint Network”, një organizatë jofitimprurëse ndërkombëtare që llogarit buxhetin tonë vjetor ekologjik dhe datën në të cilën ne e tejkalojmë atë. Me të superuar këtë buxhet, ne fillojmë të “gllabërojmë” burime me një normë të paqëndrueshme.

“Është një skemë piramidale. Kjo varet nga përdorimi, gjithnjë e më shumë nga e ardhmja që do t’i duhet të paguajë për të tashmen”, thotë Mathis Wackernagel, themelues i organizatës.

Ngjashëm me borxhin financiar, por ca më keq. “Nuk ka asgjë për të rritur ekonominë nëse i shfrytëzojmë burimet tona”, shton ai, “sepse çdo aktivitet ekonomik varet nga kapitali natyror dhe pa atë nuk mund të mëkëmbet.”

Pse gjethet ndërrojnë ngjyrën në stinën e vjeshtës?

Zbulohet gjeni i vjeshtës dhe quhet “Stay green” (qëndro i gjelbër) dhe njihet prej kohësh nga biologët, aq sa ndihmoi Gregor Mendel të përpunonte ligjet e gjenetikës. Por vetëm tani u kuptua roli i tij në transformimin e ngjyrave të gjethes nga jeshile verore në tonalitetet më të ngrohta të vjeshtës.

Këtë zbulim e bënë një grup studiuesish të drejtuar nga Yousuke Shimoda, të Universitetit të Hokkaido, që publikuan punimin në revistën shkencore “Plant Cell”.

Gjethet ndryshojnë ngjyrën në vjeshtë kur klorofila, pigmenti që i bën të gjelbra, përkeqësohet. Një fenomen që bën pjesë në procesin e tyre normal të plakjes, e ashtuquajtura ndjesi e gjetheve dhe që shkaktohet nga një enzimë, që quhet “mg-dechelatasi”.

Me fjalë të tjera, procesi i humbjes së klorofilës fillon me ndryshimin e saj në një përbërës tjetër, që quhet “feotinina A”, që prodhohet nga largimi i magnezit nga klorofila. Dhe këtë reaksion e shkakton pikërisht enzima “Mg-dechelatasi”.

Risia është se studiuesit japonezë kanë treguar se gjeni “Stay green” (ndryshimet e të cilit i mundësojnë gjetheve të konservojnë ngjyrën e gjelbër gjatë procesit të plakjes) përmban të dhënat për prodhimin e enzimës mg-dechelatasi. Në këtë mënyrë shfaqen në vjeshtë ngjyrat që na magjepsin të gjithëve.