Pak kapakë të kaltër për më shumë mjedis të gjelbër!

Nga Afrim Berisha

Këto ditë në Kosovë, një iniciativë mjedisore e filluar nga një student kosovar në Turqi po gjen përkrahje të jashtëzakonshme. Projekti "Mbledhim kapakët një nga një dhe i tejkalojmë pengesat hap pas hapi" që ka nisur fillimisht në Fakultetin e Stomatologjisë në Universitetin Egje në Izmir të Turqisë, pas suksesit të shënuar atje është përhapur me shpejtësi edhe në shumë vende të tjera të botës për të arritur të njëjtin sukses edhe në Kosovë. 

Projekti i filluar para dy vitesh, nga studenti Kushtrim Ahmeti, ka në fokus grumbullimin e kapakëve të shisheve të plastikës nga riciklimi i të cilëve sigurohen të ardhura për blerjen e karrigeve me rrota për personat me aftësi të kufizuara. Deri me tani janë mbledhur miliona kapakë të plastikës dhe iniciativa ka gjetur përkrahje nga të gjitha grupet, institucionet dhe bizneset. 

Projekti përpos që ka në fokus mbrojtjen e mjedisit përmes riciklimit të kapakëve dhe përmes reduktimit të emisioneve të gazrave serrë që dalin nga procesi i prodhimit të tyre, ka edhe qëllimin humanitar për të ndihmuar njerëzit në nevojë. Suksesi i projektit qëndron pikërisht në idenë dhe qëllimin e tij por edhe në faktin se përmes këtij aksioni çdokush mundë të japë kontributin individual. 

Mbledhja e kapakëve është e lehtë pasi që konsumi i ujit të ambalazhuar nga shishet e plastikës është i përditshëm, ndërkohë që për grumbullimin e kapakëve nuk nevojitet ndonjë infrastrukturë e avancuar. Kapakët mund ti fusësh në xhep ose mundë ti mbledhësh në një qese të vogël e pastaj mund ti dërgosh në pikat e grumbullimit, të cilat tani më janë hapur në shumë vende dhe institucione. 

Diçka kaq e vogël që për dikë nuk ka kuptim, për dikë tjetër ka një domethënie shumë të madhe dhe aq më tepër kur përmes tij ndihmohet edhe në mbrojtjen e mjedisit. 

Kualifikimi pa referencë – ndotja e mjedisit!

Nga: Rizah Hajdari

I keq, i papastër, i ndotur, katastrofal... janë disa nga vlerësimet që shpesh mund të dëgjohen në komunikime të ndryshme në mes të njerëzve. Asgjë e keqe në një komunikim normal të dy apo më shumë qytetarëve të thjeshtë të cilët janë të shqetësuar për cilësinë e mjedisit në të cilin jetojnë. Është e ditur, e pranuar nga zyrtarët dhe e publikuar nga autoritetet e duhura, Kosova ka mjaft probleme mjedisore!

Thuhet, realiteti sa do i hidhur që të jetë, është më mi mirë se mashtrimi i ëmbël, dhe pa mëdyshje realiteti duhet të pranohet, duhet të mirë-njihet. Por realiteti duhet edhe të interpretohet drejtë, përndryshe, qëllimshëm apo jo, vlerësimet jo profesionale mund të shkaktojnë cikël “SPIN”.

Mbrëmë (e Diele), në edicionin qendror të lajmeve të RTK, në një kronikë për mjedisin, u tha dhe u potencua disa herë, “Ndotja e Mjedisit në Kosovë i kalon për 18 herë standardet e BE-së”. Deklaratë, vërtetë shokuese! Dhe pas paralajmërimit të parë, po pritja të mësoj se kush e paska zbuluar një konstatim të tillë. Prita kot, u emitua kronika dhe nuk mësova se kush e kishte bërë konstatimin, vetëm se munda të dëgjoj prapë në fund të kronikës: “Ndotja e Mjedisit në Kosovë i kalon për 18 herë standardet e BE-së”!!!

Nevojat për ujë dhe mundësitë e konflikteve në shekullin XXI

Nga: Dr.sc. Sami Behrami

Me qëllim të ruajtjes nga ndotja dhe shfrytëzimit më optimal të ujit në vitin 1993, Kombet e Bashkuara e kanë shpallur 22 marsin Dita Botërore e Ujit, kurse periudha 2005-2015 është shpallur Dekada (10 vjeçari) i ujit te pijshëm.

Sasia e përgjithshme e ujit në planetin tone është konstante. Kjo sasi sillet rreth 1.385 miliard km³, prej sasisë se përgjithshme ujërave të njelmëta u takojnë 1.338 miliard km³ ose 96.5%, kurse ujërave të ëmbla 35. milion  km³ ose 2.35%. Këto raporte në përgjithësi nuk ndryshojnë dhe kjo sasi e ujërave të ëmbla do të ishte e mjaftueshme për shoqërinë njerëzore. Mirëpo problemi qëndron në faktin se nga 2.35% të ujërave të ëmbla vetëm 0.05% janë në dispozicion për shfrytëzim

Në shekullin XX si pasoj e rritjes se popullsisë dhe zhvillimit teknologjik kërkesat për ujë janë rritur vazhdimisht me ritme të përshpejtuara. Sasia e ujit (sidomos atij të pijshëm) është e kufizuar kurse nevojat për të rriten. Përveç kësaj, sasi të mëdha të ujit në mënyra të ndryshme ndoten prandaj sasia e ujërave të disponueshme zvogëlohet. Kur kësaj i shtohet edhe shfrytëzimi jo racional atëherë problemi bëhet edhe ma shqetësues.

Ajri i ndotur dhe koronavirusi - korelacion apo rastësi?

Nga: prof.Dr.sc. Zeqir Veselaj

Në nivel global, ndotja e ajrit vlerësohet të jetë shkaku i rreth 7.2 milion vdekjeve në vit. Nga ky numër rreth 1.6 milion vdekje vijnë nga pneumonia. E pneumoni agresive po shkaktohen edhe nga virusi më i ri Covid 19, e cila varësisht nga imuniteti i organizmit dhe rrethanat shoqëruese mund të përfundoj me fatalitet. Numri global i vdekjeve ka kaluar 700.000 ndërsa në Kosovë ky numër po i afrohet me shpejtësi shifrës 300. 

Institutet elitare sot janë duke bërë hulumtime të thelluara për të kuptuar më mirë pse disa vende kanë numër më të madh të rasteve dhe vdekjeve sesa të tjerat. Një nga faktorët që po studiohet me të madhe është korelacioni mes ndotjes së ajrit dhe koronavirusit. Hulumtime të shumta kanë treguar që ekspozimi afatgjatë ndaj ndotësve primar të ajrit si: thërrmijat e imta PM2.5, dioksid i azotit (NO₂) dhe dioksid i sulfurit (SO₂) dëmtojnë funksionimin e mushkërive dhe të shkaktojnë sëmundje respiratore. Këta ndotës shkaktojnë inflamacione edhe në personat relativisht të rinj dhe rrisin rrezikun e infektimit nga viruset që synojnë traktin respirator siç është edhe koronavirusi. Pandemia aktuale filloi në një provincë të Kinës të njohur për nivele të larta të ndotjes së ajrit. Epiqendra e parë në Evropë ishte Italia veriore e njohur për industri të zhvilluar dhe ndotje të ajrit.