Biodiversiteti është jeta jonë!

Nga Afrim Berisha

“Biodiversiteti është jeta në tokë” kjo thënie përdoret në shumë raste për të elaboruar në mënyrë më konkrete konceptin e biodiversitetit dhe për të sensibilizuar publikun e gjerë për rëndësinë që ka mbrojtja e biodiversitetit për të ardhmen e njerëzimit.  Mund të thuhet lirisht se jeta e njerëzimit në tokë është e varura nga biodiversiteti.  Biodiversiteti ose sikur njihet ndryshe diversiteti (llojllojshmëria) e gjeneve, specieve dhe ekosistemeve në planetin tokë ka rëndësi të shumëfishtë për jetën e njeriut.

Diversiteti i ekosistemeve natyrore, pyjet dhe tokat e lagura (ligatinat) i ofrojnë shoqërisë njerëzore një varg dobish si: ushqim, ujë të pijshëm, ajër të pastër, tokë të shëndoshë, rekreacion,  mbrojtje nga kushtet ekstreme të motit dhe shumë përfitime të tjera.

Pjesa më e madhe e produkteve që ne konsumojmë vjen nga biodiversiteti. Madje edhe pjesa më e madhe e të mirave teknike dhe produkteve mjekësore ka po ashtu prejardhje nga biodiversiteti. Proceset natyrore biologjike janë rregullatorët më të mirë të ruajtjes së mjedisit të pastër.

Në shumë vende të botës shfrytëzimi i qëndrueshëm i biodiversitetit është çelës i zhvillimit ekonomik dhe potencial kryesor i zhvillimit të turizmit. Konsiderohet se rreth 40 % e ekonomisë botërore dhe 80 % e nevojave të njeriut, sot plotësohen nga resurset biologjike.

Në kuadër të përpjekjeve globale për të bërë më shumë në ruajtjen e kësaj vlere të pazëvendësueshme natyrore, Kombet e Bashkuara e kanë shpallur vitin 2010 si Viti i Biodiversitetit. Moto e kremtimit të kësaj ngjarjeje është  “Bidoversiteti është jeta, Biodiversiteti është jeta e jonë”,  që ka qëllim të sensibilizojë opinionin që këtë vit ta konsiderojnë si festë të jetës në tokë dhe të vlerës së biodiversitetit për jetën tonë. 

Kombet e Bashkuara kanë bërë thirrje që anë e këndë botës të ndërmerren veprime nga institucionet qeveritare, organizatat e shoqërisë civile, por edhe nga individët, për të mbrojtur larminë e jetës në tokë dhe për të rritur vetëdijen e publikut për rëndësinë e biodiversitetit.

Humbja e biodiversitetit përkrahë ndryshimeve klimatike, sot konsiderohen ndër problemet më të mëdha globale mjedisore, andaj ajo ndodhet në krye të agjendave jo vetëm të OKB-së, por edhe të shumicës së organizatave botërore vendimmarrëse.

Sipas te dhënave të OKB-se, tri specie po zhduken për çdo orë. Një e treta e koraleve, rreth 12 % e shpendëve, 23 % e gjitarëve, 25 % e halorëve dhe 32 % e ujëtokësorëve në botë janë të rrezikuara për zhdukje. Supozohet se vetëm në 50 vitet e fundit, veprimet e njeriut e kanë ndryshuar diversitetin e jetës në planet më tepër se në çdo etapë tjetër të historisë së njerëzimit.

Të dhënat flasin se vetëm në njëqind vitet e fundit, zhdukja e specieve e shkaktuara nga njeriu është shtuar rreth njëmijë herë. Pra, ritmi me të cilin kafshët dhe bimët po zhduken, sot është nga njëqind deri në njëmijë herë më i shpejtë sesa do të duhej të ishte.

Vlerësimet shkencore parashikojnë se me ritmet e sotme të shpyllëzimeve, brenda 25-30 viteve të ardhshme  do të zhduken deri në 10 % te llojeve të njohura në planet.

Pasojat e kësaj humbje po reflektohen edhe në ekonominë botërore dhe në mirëqenien e njerëzimit në përgjithësi. Shembulli më konkret janë të dhënat e fundit mbi rezervat e peshkut në botë të cilat flasin se këto rezerva janë reduktuar deri në 90 %, që nga fillimi i industrisë se peshkimit.

Ekspertët supozojnë se nëse do të vazhdohet me këtë trend, humbja e biodiversitetit do të ketë pasoja të pa riparueshme për njerëzimin.

Një fakt tjetër alarmues, është zhdukja e llojeve që ende nuk janë bërë të njohura për njerëzimin. Besohet se në zonat e pashkelura anë e kënd botës mund të ketë 6 deri në 12 milionë specie të kafshëve dhe bimëve ende të panjohura për shkencën. Ndërkohë që bëhet e ditur se rreth 11.4 % e mjediseve të paprekura në botë janë ndryshuar nga veprimet e njeriut.Zhdukja e këtyre llojeve pa i ditur vlerat e tyre do të thotë zhdukja e mundësive të njerëzimit për të zbuluar të mirat që mund të sjell shfrytëzimi i drejtë i tyre. Shumë lloje bimore kanë vlera të jashtëzakonshme shëndetësore, andaj zhdukja e tyre do të thotë zhdukje e kësaj vlere.

Aq më tepër, kjo konsiderohet humbje e madhe edhe për faktin se këto lloje që kanë jetuar dhe evoluar në mijëra milionë vjet nuk mund të krijohen përsëri. Përpjekjeje për të zvogëluar trendin e zhdukjes së llojeve janë duke u bërë edhe në Bashkimin Evropian. BE-ja, ka prezantuar një strategji afatgjate për biodiversitetin, me objektiva mesatare për vitin 2020-të dhe përfundimtare për vitin 2050. Kjo strategji ka për qëllim kryesorë vënien në zbatim të plotë të planit Natura 2000, i cili është një sistem i zonave të mbrojtura të natyrës, me synim thelbësorë për ruajtjen e habitateve të kafshëve të egra.

Edhe Kosova si edhe shumica e vendeve të botës po përballet me problemin e humbjes se biodiversitetit.

Shkatërrimi i pyjeve, degradimi i ekosistemeve natyrore, zgjerimi i zonave urbane, gjuetia ilegale dhe mbledhja e pa kontrolluar e bimëve mjekësore janë vetëm disa prej faktorëve, që po ndikojnë në humbjen e biodiversitetit tek ne. Përballë problemeve kombëtare në humbjen e biodiversitetit dhe përballë trendëve e përpjekjeve globale për të zvogëluar humbjen e biodiversitetit, ne nuk guxojmë të qëndrojmë indiferent.

Prandaj, krahas sensibilizimit të opinionit për rëndësinë që ka ruajtja e biodiversitetit, ne si shoqëri, duhet të bëjmë më shumë edhe në planin stratergjik dhe institucional.  Finalizimi i strategjisë dhe planit të veprimit për biodivesitetin dhe forcimi i institucioneve që merren me mbrojtjen e natyrës janë disa prej nevojave emergjente.  Ndërkohë që mbetet punë për tu bërë edhe në zgjerimin e rrjetit të zonave të mbrojtura, mbrojtjen e pyjeve, hartimin e programit për monitorimin e biodiversitetit, inventarizimin e llojeve dhe habitateve, hartimin e listës së kuqe të llojeve etj.

Duke qenë pjesë e trendeve globale dhe evropiane për mbrojtjen e biodivesitetit dhe duke treguar përkushtimin tonë në ruajtjen e këtyre vlerave natyrore ne dëshmojmë edhe vlerat e shoqërisë sonë dhe përkushtimin tonë në procesin e integrimeve evropiane dhe përmbushjen e obligimeve që dalin nga direktivat dhe konventat ndërkombëtare për biodversitetin.  Andaj, ky është një rast i mirë që të angazhohemi të gjithë që të ruajmë vlerat e biodiversitetit, të mbrojmë jetën në tokë, të mbrojmë të ardhmen tonë dhe të ardhmen e gjeneratave që do të vijnë pas nesh.

Me rastin e shpalljes se vitit 2010, Vit i Biodiversitetit nga Kombet e Bashkuara, Botuar me  22.05.2010 në Gazetën InfoPress dhe Gazetën Express